۲۵ خرداد ۱۳۹۶

Le bureau des légendes


دو سه روز بود گرفتار سریالی فرانسوی بودم که در زمان کنونی و در سرویس‌های جاسوسی و در مقابله با تروریسم اسلامی می‌گذرد. از دمشق آغاز می‌شود با حکایت عشق زنی اهل سوریه و وطن‌پرست و مردی فرانسوی جاسوس و استاد یا معلم زبان فرانسه در دمشق.

فیلم شاید ناخواسته نشان می‌دهد یا برداشت من این است که سرویس‌های جاسوسی و امنیت و اطلاعات تقریبا جدا و مستقل از دولت‌ها عمل می‌کنند. نمی‌گویم جدا از حکومت‌ها چراکه سرویس جاسوسی هم جزئی از حکومت است.
هر کس گمان می‌کند که برای کشورش کار می‌کند اما وجود و حضور ایدئولوژی را پس پشت این گمان می‌توان تشخیص داد. فرانسوی‌ها از اپوزیسیون سوریه  حمایت می‌کنند حتی از گفتگو یا مذاکره و دیدار اپوزیسیون با نظام سوریه که سوریه می‌خواهد در خفا انجام گیرد جلوگیری می‌کنند و با اینکه جانب کردها را دارند جایی اجازه می‌دهند که ترک‌ها با گروه‌هایی اسلام‌گرا- جهادی، نیروها و مقر کردها را بمب‌باران کنند که دوستان خودشان هم در میان آنها هستند.

سرویس‌های اطلاعاتی دنیایی است برای خودش، که هر کس بر دیگری  درون یک سرویس  اعمال سلطه می‌کند و هر سرویس بر سرویس دیگر. مرد فرانسوی و جاسوس بعدها برای نجات زن از دست دمشق  که  دیگرمعشوقش نیست خود را به سازمان سیا می‌فروشد.  و بعدتر برای تنبیه خود، برای کشتن یکی از امیران داعش که فرانسوی‌ست  به میدان خطر می‌رود. فیلم نشان می‌دهد که  درون دستگاه جاسوسی برای نجات جان او که در دست داعش گرفتار است اختلاف هست. میان انسان‌هایی که باید بتوانند انسانیت خود را کنار بگذارند و تنها به هدف بنگرند،  انسانیت هم فعال است. منتهی انسانیت هم فرهنگ سرزمین خودش را دارد.

در جریان فیلم مسلما دغدغه بر سر توان انرژی هسته‌ای ایران هم هست. قسمتی که ایران را نشان می‌دهد اندکی مضحک است. دختری را که زبان فارسی می‌داند  و ظاهرا مهندس زلزله‌شناسی است به ایران می‌فرستند. فیلم اختلاف سپاه را با رولت روحانی نشان می‌دهد. تصویری که از دولت روحانی نشان می‌دهد یا  آن سوی سپاه را، تصویر جوانانی عیاش است که در پول و الکل و مواد مخدر غرق‌اند. سپاه پسر فردی نزدیک به روحانی و دولتش را دست‌گیر می‌کنند که دختر هم به خاطر آشنایی در یکی از «آن پارتی‌ها» با پسر دست‌گیر می‌شود. برای آزادی یا معامله دختر هم اختلاف هست.

چند روزی هم هست، بعد از سفر ترامپ به عربستان سعودی و بحران قطر که تفاسیری عجیب خوانده می‌شود: ترامپ می‌خواهد به یکی از وعده‌هایش یعنی از میان برداشتن داعش و تمام گروه‌های جهادی وفا کند. در عربستان معامله‌ای صورت گرفته است. عربستان  و شرکا قبول کرده‌اند که از داعش و گروه‌های  جهادگرا حمایت نکنند. قطر حامی اخوان‌المسلمین است. تمام گروه‌های اسلام‌گرا از رحم اخوان زاده شده‌اند. اخوان از اندیشه وهابیت که اسلام نیست و ضد اسلام است الهام گرفته‌اند. قطر برادر دوقلوی وهابی عربستان است. مبارزه ترامپ با اسلام سیاسی است و ایران با حمایت از حزب‌الله حامی اسلام سیاسی‌ست. اگر خود به تنهایی اسلام سیاسی نباشد. تفاسیر عجیب از بادی که جهت وزیدنش تغییر خواهد کرد می‌نویسد. آیا ایران مدافع اسلام سیاسی و اخوان خواهد شد. آیا ایران به همراه قطر و ترکیه جبهه‌ای تشکیل خواهد داد. رهبر حماس به ایران پناهنده خواهد شد.

ترامپ کسی بود که بلافاصله بعد از روی‌داد یازده سپتامبر در شبکه‌ای تلویزیونی روایت رسمی از روی‌داد را زیر سؤال برد. در تبلیغات انتخاباتی خود وعده مبارزه جدی با تروریسم را می‌داد. در جریان انتخابات ریاست جمهوری فرانسه هم یکی از موارد دعوا و اختلاف اسلام سیاسی و اخوان‌المسلمین بودند. فیون نامزد شکست خورده حزب شکست خورده جناح راست از غیرقانونی اعلام کردن اخوان‌المسلمین می‌گفت. در فرانسه مبارزه با اسلامیسم و اسلام آگاهانه و ناآگاهانه یکی تلقی می‌شود. مخالفت با زن محجبه، مخالفت با اسلام و با مسلمان تفسیر می‌شود. از طرفی آزادی رهبران اسلام سیاسی و از سویی در تگنا قرار دادن مردم مسلمان. از آزادی و حمایت  فعالیت رهبران اسلامی در اروپا از سال‌های بعد از شصت فراوان نوشته و گفته شده. روایتی می‌گوید که بریتانیا اخوان‌المسلمین را برای استفاده علیه شوروی در جریان جنگ سرد ساختند. سال ۱۹۷۹ آقای برنارد لویس امریکایی- بریتانیایی- اسراییلی پیش‌نهاد استفاده از اخوان علیه دولت کمونیست افغانستان دادند و بعدها اعتراف برژینسکی مرحوم را خواندیم که: ما پای شوروی را به افغانستان کشاندیم و راه سقوطش را هموار کردیم. وقتی از او می‌پرسند آیا ارزشش را داشت، اشاره به القاعده، پاسخ می‌دهد که آری. در سال ۲۰۰۸ یعنی حدود دو سال قبل از بهاران عربی بسمه کودمانی سخن‌گوی شورای ملی سوریه  حمایت از اخوان را در مسیر تسلط بر خاورمیانه توصیه کرد.

جبهه‌ای که تفاسیر عجیب از آن می‌گویند، تغییر جبهه امپریالیسم است. بعد از این انگلیس و فرانسه و بعضی دیگر از اسلام‌سیاسیِ اخوان حمایت خواهند کرد، در واقع باید گفت به تنهایی حمایت خواهند کرد. حداقل بدون ترامپ. نمی‌توان گفت بدون ایالات متحده چون نه ترامپ امریکاست و نه معلوم است که عمرسیاسی‌اش چقدر طول بکشد. تفسیر عجیب حتی سپاه را به نوعی سکولار چراکه وطن‌خواه  و روحانی و روحانیت رادر مقابل آن قرار می‌دهد.

من این تقابل را نمی‌فهمم، یا از آن اطلاع ندارم. همانطور که از روابط ایران با اخوان اطلاع ندارم. روابط معنوی را منظور دارم. وگرنه روابط واقعی را چگونه می‌توان از روابط همسایه‌گی و هم‌جواری و اجبار دیپلماسی تشخیص داد و جدا کرد؟ ایران لابد همان‌وقت که با مصر مرسی رابطه داشت الان هم با مصر ال‌سیسی رابطه دارد. یا ارتباط ایران با قطر لابد به خاطر ارتباط قطر و حمایتش از اخوان نیست. منافع خیلی مادی بر منافع دیگر می‌چربد.

دیشب سخنان آقای خامنه‌ای را گوش دادم. اشاره کردند به هویت ایران، که اسلام است و انقلاب است. البته از ایران هم نام بردند، از هویت ایران اما روشن نیست این هویت ایران چیست؟ مرزهای آن است؟ منابع و ثروت آن است؟ تاریخ ان است. زبان آن است. نژاد آن است. ایران قبل از اسلام است. ادبیات و شعر آن است. موسیقی، حکمت آن است. و اینکه امریکا با ایران کار دارد. با آنچه که ما هستیم. نه به خاطر مسائل هسته‌ای و امور حقوق بشری.
از مصدق نام بردند که با اینکه او با امریکا بد نبود و با انگلیس مشکل داشت و انقلابی نبود، ملی بود و استقلال‌طلب، اما امریکا او را سرنگون کرد. من نمی‌دانم منظور از انقلابی چیست. آقای خامنه‌ای گفتند که هویت ما از انقلاب می‌آید. آقای ژان لوک ملانشون هم هویت فرانسوی را از انقلاب فرانسه می‌دانند. در مقابل سهمی از ناسیونالیست‌های راست، مسیحیت کاتولیک را جزء جدایی‌ناپذیر هویت فرانسه می‌دانند.  آقای خامنه‌ای انقلابی را مدافع مظلوم یا مبارزه با ظالم عنوان کردند. مظلوم هم که فلسطین است. فلسطین به دو قسمت تقسیم شده، جبهه‌ای ملی که همه نژادها و ادیان را در خود داشت و حماس که جبهه‌ای مذهبی‌ست و اخوانی و این دو دسته‌گی باعث ضعف مقاومت فلسطین شده است. مثل هر دو دسته‌گی دیگر. اخوان مبارزات ملی‌گرایی را به مبارزات دینی- اسلامی تبدیل کرد.

اگر حتی نزدیک‌بین هم باشیم، می‌بینیم که دولت‌های سکولار یکی پشت سرهم فروریختند. سوریه مقاومت می‌کند. در مصر کودتا و قدرت از اخوان گرفته شد. در لیبی گروه‌ها بر سر هم می‌زنند و به تازگی پسر قذافی را آزاد کرده‌اند تا شاید قبیله‌ای را با هم متحد کند. صدام هم سرنگون. بهار عربی می‌خواست لباس اخوان بپوشد. یا می‌خواستند که لباس اخوان بپوشد. سکولارها دیکتاتورهم بودند. دیکتاتورها گاهی مستقل هستند. گمان می‌کنند که امورات استقلالشان از دیکتاتوری می‌گذرد. اگر حتی نزدیک‌بین باشیم می‌بینیم که چه نیروها و کشورهایی پشت سرنگونی این حکومت‌ها بودند.

رؤسای جمهوری که در ایالات متحده بر سر کار آمدند با تمایلات مردمی انتخاب شدند که مداخله‌گر نبودند. روی به درون داشتند. اما هر بار دولت  مجبور به مداخله شد. بوش قبل از یازده سپتامبر بوش بعد از روی‌داد نبود. ترامپ هم با شعارهای درون‌گرایی انتخاب شد. دخالت‌های اخیر ایالات متحده از منافع امریکا دفاع نکرده. ترامپ هم از همین اندیشه آب می‌خورد. ناسیونالیست‌های اروپایی با خرده و عمده اختلاف و تفاوتشان از همین آب می‌نوشند. ناسیونالیست‌ها معمولا گرایش به راست دارند و آنها که راه‌های افریقا را به روی اروپا گشودند از چپ بودند. ناسیونالیست‌ها مثل مصدق انقلابی نیستند. ملی‌گرا هستند و استقلال‌طلب. انقلاب‌ها مثل انقلاب فرانسه تشابه‌شان درداشتن ایدئولوژی یا آرمان‌ است. انقلاب فرانسه از مرزهای کشور بیرون رفته و بعدها با ناپلئون کلام و ندا و فرمان انقلاب را به بیرون از خاک فرانسه می‌برد.  آرمان‌های انسان‌دوستی و حقوق‌بشری را.
انقلاب برای روی‌دادن به قلمرو نیاز دارد اما کلامش از قلمرو فراتر می‌رود. خاصیت کلام این است.

برای اینکه عجالتا به این نوشته پایان بدهم باید اعلام کنم که  من خود نه به ترامپ باور دارم و نه به ناسیونالیست‌های  اینجا و آنجا.  و نه اینکه عربستان سعودی می‌تواند دست از حمایت گروه‌های جهادی بردارد. دولت سعودی و آل سعود هر بار که با غرب معامله کرده است امتیازی به روحانیتش داده. روحانیت امتیاز دست داشتن در مدارس و دروس تحصیلی را طلب کرده است. وهابی شدن دانشگاه‌ها. دانشگاه‌هایی که وهابی تولید  و به تمام دنیا صادر می‌کند. امامان مساجدی که محصولاتشان جهادگر و تروریست است. نگاهی به افریقا از پاک‌سازی افریقا از فرهنگ و تاریخش می‌گوید و جاسازی اسلام ناب محمدی به جای اسلام بومی.
انقلاب‌ها ازبوم آغاز می‌شود اما تمایل به کل دارد. از لوکال به گلوبال.

باید گلوبالیزاسیون را فهمید  و از خود پرسید در این جهان گلوبالیزه چگونه می‌توان از بوم، از لوکال دفاع کرد. آقای خامنه‌ای گاهی در سخنانشان اشاراتی می‌کنند.  شباهت‌ها  به سخنان ناسیونالیست‌ها آشکار است. ناسیونالیست‌ها همانطور که گفتیم انقلابی نیستند و با اسلام سیاسی درگیر.
چگونه می‌توان از لوکال دفاع کرد. جز با آزادی دادن به آن؟
به نظر می‌رسد که ایران به تناقضات گفتمانی دچار است و این خود نیروهایش را به هدر می‌برد.

هیچ نظری موجود نیست: