۶ تیر ۱۳۹۵

رویابافان


ممکن است ترامپ ببرد. ممکن است نگذارند. اما در هر صورت این بار نشود و هیلاری کلینتون پیروز شود، دفعه بعد یکی دیگر، بدتر، یا ترامپی شدیدتر خواهد آمد. مسئله این است که جهان دارد تغییر می‌کند. این تغییر مدتی‌ست آغاز شده و سرعت تغییرش هم خیلی زیاد است. ما وارد دورانی دیگر شده ایم. و دنیای دوران گذشته دیگر به کار نمی‌آید و پاسخ‌گو نیست. مسلما گذشته مقاومت می‌کند. و تمام نظام و نظام‌بندی گذشته مقاومت می‌کنند و چون قدرت را به دست دارند که البته اگر خوب بنگرید قدرت را به دست ندارند، قدرت را ان که تغییر می‌دهد در اختیار دارد. انکه برای ما رویا می‌بافد. مثلا تصمیم می گیرد که اتومبیل بدون راننده تولید کند. قبل از آن هم رویایش را در سر پرورانده. بقیه چیزها هم که امروز خیلی معمولی و پیش‌و پا افتاده به نظر می‌آیند رویای دیگرانی بودند که رآی ما را نجستند. اما تغییر این دوران را آنها که در این امر پرس و جو می‌کنند قابل مقایسه با تغییرات گذشته نمی‌دانند. من اتومبیل بدون راننده را مثال زدم که قابل مقایسه است. قدرت را گوگل که اتومبیل بدون راننده می‌سازد در دست دارد.

دوران تازه و دوران قدیمی هنوز با هم دارند هم‌زیستی می‌کنند. هنوز کاملا از هم جدا نشده‌اند. مردم در ایالات متحده یا در هند و در اروپا و چین و همه مردم نه به یک اندازه اما متوجه این قدرتی که از دستشان می رود و دورانی که تغییر می‌کند شده اند. مردم متوجه شده اند که دیگر نظام گذشته کارآمد نیست. مردم چیزی دیگر و کسان دیگری را می‌خواهند. هر کس که بیاید و ادعا کند یا وجود و سخنان و رفتارش نمایشی از غیر و غیریت باشد، مردم را جلب می‌کند. چون مردم نمی دانند چه می خواهند. می‌دانند چه نمی‌خواهند. یکی گفته بود ما در دوران بی‌دورانی به سر می‌بریم. چیزی که مردم را گرد می‌آورد در نفی است.

یک بار در کتابی که خیلی وقت پیش به زبان فارسی خواندم روزنامه‌نگاری با هسه حرف زده بود و از او چیزهایی پرسیده بود و هسه پاسخ داده بود که غرب باید عقب بنشیند. یا توقف کند. در پیش رفتن توقف کند. زمان هرمان هسه هنوز ما وارد یکی‌شدن نشده بودیم. جهانی‌شدن دیگر غربی‌شدن نیست. جهانی‌شدن‌سازی غرب را تف کرده است. غرب در معنای اروپا و فلسفه و تفکر و فرهنگ و هنر و باقی. پس جهان باید عقب بنشیند. توقف کند. تا ببیند به کجا دارد می‌رود.

جهان البته توقف نخواهد کرد. هستند عده‌ای که سعی دارند تلاش‌هایی بکنند چه نظری و تجربی که این سرعت در پیش‌رفتن را متوقف نه اما کند کنند. حتی می‌خواهند از پاپ فرانسوا یاری بخواهند.

اوباما بهتر از بوش بود اما نظام را به هم نزد. نمی‌توانست به هم بزند. کلینتون میان اوباما و بوش است. ترامپ ادعای به هم زدن چیزهایی را دارد. مردم فکر می‌کنند- مردم فکر نمی‌کنند، حس می کنند که نظام قدیم به درد جهان جدید نمی‌خورد.

دو راه است. یا مردم از پایین مهار را اندک اندک به دست می‌گیرند. یعنی قدرت را. قدرت بومی و محلی را. یعنی شهروندان. یعنی قدرت افقی می شود به جای عمودی. اگر چه اتا به معنی حکومت- دولت- ملت، عمودی‌ست و خود من این تناقض و تضاد را نمی توانم حل کنم. شاید یک هم‌زیستی و رابطه میان این دو قدرت عمودی و افقی به وجود آید. اتایی- واژه فرانسوی، که معنی ایستاده را دارد معنی خرد دادن را دارد. یعنی با خرد است که جامعه سر پا می‌ایستد. یعنی اتا ضامن خرد جامعه است. چون باید جامعه را اداره کند. جامعه باید اداره شود. اما اتا لزوما نباید جامعه را اداره کند. اگر خود حکومت- دولت باعث جنون جامعه بشود چه باید کرد؟

راه دوم که راه نیست، ناگزیری‌ست. یا همه‌چیز به هم می ریزد. یا گوگل و اپل و سیلیکن‌واله بدون نظر ما را خواستن، ما را خواهند بلعید. همین الان ترانس‌اومانیسم وارد دستگاه پزشکی فرانسه شده است بدون آنکه فرانسه حتی متوجه‌اش باشد. چون اروپا به طور کلی، آلمان، ایتالیا اصولا مشغول این نیست. حواسشان جای دیگری‌ست. وب در امریکا وب شد در حالی که «موجودی» اروپایی و مخصوصا فرانسوی است. اگر اشتباه نکنم فیزیک‌دان‌ها برای کار خودشان و در اهداف دیگری ابداعش کردند. انترنت را نمی‌گویم. وب با انترنت فرق دارد. اهلش می‌گویند که حواس اروپا به وب و نومریک- دیژیتال و به طور کلی این انقلاب نیست. انقلاب است. و انقلاب همه‌چیز را زیرو رو خواهد کرد.

اما چون گوگل و امثالش در این جهان هستند و با مردم سروکار دارند و تا اطلاع بعدی باید با مردم و همین مردم سروکار داشته باشند، ممکن است این رابطه آنطور که رویابافان رویابافته‌اند پیش نرود. مثلا ماشین دارد جانشین آدم می‌شود. خواندم که در چین برای خود مقامات مسئله و معضل شده است. غیر از بحران بیکاری که پدید می‌آورد این است که مردم بی‌کار که شدند قدرت خرید محصولاتی که دارد هرروز به دست روبات‌ها تولید می‌شوند را از دست می‌دهند. به همین سادگی.

یا دنیا عقب می‌نشیند. یا نمی‌نشیند. یا مردم بالا به مردم پایین اختیار می دهند. یا نمی‌دهند. یا رویای اغیار و از ما بهتران به کابوس ما همه تبدیل می‌شود. و خرد که قرار بود ضامن جامعه باشد میدان را به جنون وامی‌گذارد.

هیچ نظری موجود نیست: