۹ دی ۱۳۹۰

نمایشگاهِ به تماشا گذاشتن



مصاحبه با پاسکال بلانشرد کمیسر نمایشگاه، مورخ
ترجمه سرسری نیشابور




نمایشگاهی که نگاه را استعمارزدایی می‌کند. به نمایش گذاشتن مردان و زنان و کودکان آمده از جایی دیکر به مدت طولانی پنج قرن. نمایشی که از آن برای افسون و تفریح تماشاچی استفاده شد. «وحشی» را ابداع کردند تا بعد در بازارهای مکاره و باغ‌وحش‌های انسانی در معرض دید بگذارند. بیش از یک میلیارد بیننده در این نمایش‌ها شرکت کردند!
موزه برانلی پاریس، اولین نمایشگاه بین‌المللی را در باره این موضوع کاملا ناشناخته مانده برپا می‌کند تا این پدیده جهانی باور نکردنی را دوباره رسم کند. مصاحبه با پاسکال بلانشرد تاریخ‌نگار و محقق و کارشناس استعمار و کمیسر علمی این نمایشگاه.


- تاریخ به «نمایش گذاشتن»، آیا فصلی خاتمه پیدا کرده است؟
پ ب - نه خیر. تاریخ هرگز فصلی خاتمه پیدا کرده ندارد. به تاریخ برده‌داری نگاه کنید. در حافظه به زندگی ادامه می‌دهد. استعمار به تآثیرات خودش در روابط بی‌المللی ادامه می‌دهد. تاریخِ به نمایش‌گذاشتن که به مدت پنج قرن ادامه داشت هنوز وزن سنگینی در نگاهی که ما به سوی دیگری می‌اندازیم دارد. نگاهی که غرب، ژاپن، اروپا و امریکا بر دنیا داشتند. ما هنوز گمان می‌کنیم که وحشی وجود دارد. اگر از بچه‌ای در هر کشوری که باشد بخواهید که یک وحشی را بکشد، او را لخت و در حال خوردن گوشت خام و اگر بشود اندکی هم آدم‌خوار تصویر می‌کند. با گردن‌بندی از مهره‌ها و پر در موها.
ایده وحشی هنوز ایده‌ای است که مسلط است و در نگاه ما بر دنیا دوام دارد. این ایده را باید خراب کرد. این نمایشگاه به درد استعمار زدایی از نگاه‌ها می خورد. استعمار زدایی آنچه به مدت پنج قرن ساخته شده‌است.

- در نمایشگاه آن به اصطلاح وحشی‌های آمده از امریکا، افریقا، استرالیا و آسیا را می‌بینیم. آیا در این قاره‌ها هم، در خاک خودشان هم از این نمایش‌ها بود؟
پ ب- ژاپن خیلی زیاد به نمایش می‌گذاشت، همانطور که قدرت‌های بزرگ اروپایی. چرا؟ ژاپن یکی از دو یا سه قدرت بزرگ استعماری دنیا بود. قبل از اینکه کره‌ای‌ها را استعمار کنند، ژاپنی‌ها نمایشگاه‌های زیادی ترتیب دادند و کره‌ای‌ها را آدم‌خور نشان دادند. و چون کره‌ای‌ها آدم‌خور شدند، پس قابل استعمار بودند. فرانسه در هانو در ویتنام در ۱۹۰۱ یک نمایشگاه ترتیب داد. در افریقا در کوالگودو یک روستای تمام در وسط افریقا را نشان دادند- به نمایش گذاشتند تا بگویند که افریقایی‌ها دقیقا اینگونه هستند. انگلیسی‌ها در هندوستان و استرالیا نمایشگا‌ه‌های زیادی بر پا کردند. افریقای جنوبی مردم را تحت عنوان « حاشیه»ها نشان می‌داد تا ثابت کند که آن‌ها پست‌تر هستند تا نژادپرستی را توجیه کند. نمایش‌دادن‌ها همانقدر در آنجا برپا شد که در غرب. چرا که باید یک الگوی مسلط نشان داده می‌شد، یک مرجع. وحشی آن مرجعی شد که تیعیض و ممنوعیت ازدواج مثلا میان سیاهان و سفیدان را در امریکا مشروعیت بخشید. همانطور تسلط استعمارگر را و به نوعی ایده‌های فاشیستی را.

- این اولین نمایشگاه بین‌المللی از این پدیده است. چرا اینقدر زمان گذاشته شدتا نمایشگاهی شکل بگیرد؟
پ ب- یک نمایشگاه کوچک در آلمان بود و در بلژیک و در هلند. ده سال پیش اثری مطرح شد به نام باغ‌وحش انسانی. یک متن مرجع که به زبان‌های انگلیسی و ایتالیایی و آلمانی ترجمه شد. گروهی محقق بین‌المللی در شهر مارسی گرد آمدند و در سمیناری تآملات خود را با هم در میان گذاشتند تا به نتیجه‌ای برسند. چون از این ماجرا ردی نبود. هیچ تصویری نبود. مگر می‌شد؟
برعکس. موضوعی بود که بسیار تصویر خلق کرده بود. چرا؟ چون ما با نمایش و تماشا سروکار داشتیم و برای ترغیب مردم به تصویر نیاز بود. برای همین است که این‌همه آفیش و فیلم و کارت پستال و عکس و گراوور و ابژه‌های دیگر در اختیار هست. ما در دنیای کاملا کاپیتالیستی بودیم. کسی مردم را مجبور نمی‌کرد که به تماشا بروند. آ‌ن‌ها برای داشتن وحشی‌ها پول می‌دادند. سرگرمی و تفریح بود. به این عنوان تماشاخانه‌هایی به وجود آوردند. یک میلیارد و نیم جمعیت را از قرن نوزدهم تا ۱۹۳۰-۱۹۴۰ به سوی خود کشاندند. حتی در کشورهای اروپایی که مستعمره نداشتند. مثل لهستان و اتریش- مجارستان. چرا که این به معنی ساختن خود بود. در زمانی هستیم که ملت‌های بزرگ اروپایی با به نمایش درآوردن دیگری خودشان را می‌سازند.به نمایش در آوردن دیگری به نوعی گفتن این است: من این نیستم. من موجودی متمدن هستم. من چندین زن ندارم. من مسیحی خوبی هستم. به نوعی اطمینان به خود است، در عین تفریح کردن.

- هدف این نمایشگاه چیست؟ جبران، توبه؟
پ ب- نه، اصلا . من توبه‌ای ندارم بکنم. اجداد من که از برگذار کنندگان نمایشگاه نبودند. من امروز خود را مسئول گذشته و آن دوران نمی‌دانم . دورتر را نشان کرده‌ام. من مسئول آن کامرونی- اهل کامرون، که برادران خود را به نمایش می‌گذارد نیستم. توبه در این نگاه عمل نمی‌کند. آن‌چه ما در حال انجام آن هستیم، اینجا- خراب کردن آن‌چه ساخته شده است، میراث فرهنگی که پدران و پدربزرگان برایمان گذاشته‌اند، است. ما کشور را استعمارزدایی کردیم. داریم از اقتصاد هم استعمار زدایی می‌کنیم. اما نگاه مثل اینکه برای همیشه است. چرا که نخواهیم دانست یک ایده از کجا آمده. نخواهیم دانست تصاویری که ما بر «وحشیان» می‌گذاریم از کجا آمده است. این نمایشگاه نوعی مغز گشوده غرب است. ما واردش می‌شویم تا بفهمیم این ذهنیت چگونه ساخته شده.

- این ذهنیت چگونه ساخته شده؟
پ ب - متوجه می‌شویم که بی‌نهایت مکانیک بوده است. خیلی مکرر. میلیون‌ها آدم را در بر می‌گرفته. در عین حال مردم متوجه می‌شوند که به وحشیان می‌بایست پول داده می‌شد. هیچ‌کس نمی‌آید هشت بار نمایشی را در عرض یک روز اجرا کند. پس باید مزدش بدهند تا همه‌چیز خوب بگذرد. اگر می‌خواهید که وحشی خوب بغُرَد، گوشت خام بخورد، که برهنه بدود، باید پول داد. اگر نه نمی‌شود.
ما در آغاز نه یک جبران بلکه در جای خود گذاشتن تاریخ هستیم. حتی در کشورهای جنوبی این داستان ناشناخته است. زمان آن است که این تاریخ در کتاب‌های درسی و وجدان‌ها وارد شود. شما در توضیح پدیده استعمار نمی‌توانید بفهمید چرا اذهان این نقشه استعمار را مشروعیت بخشیدند اگر نفهمید چطور همان‌زمان که استعمار می‌کردند در غرب مشروعیت این استعمار را می‌ساختند. مشروعیت برتری نژاد را. این‌ها را داخل حصار باغی که مردم برای تفریح و تعطیلات آخر هفته با بچه‌هایشان به پیک نیک می‌رفتند، می‌ساختند.

- در باغ اکلیماتیسیون پاریس هنوز یک پلاک گرامی‌داشت- یاد‌آوری از این‌ها نیست. این یک خطاست؟
پ ب- بالاتر از خطاست. اگر یک اردوگاه کار اجباری بود. پلاک گرامی‌داشت داشت. اگر جنایتی بود مربوط به قتل‌عام ارمنی‌ها. یا قبرهای اسپانیایی‌هایی بود که بدست فرانکیست‌ها کشته شدند. اما نه تنها در فرانسه، در بارسلون، در هامبورگ، در برلن هیچ پلاکی از چیزی یاد نمی‌کند. جایی این مردان و زنان و کودکان به تاریخ وارد نشده‌اند. حتی آن‌ها که در آن باغ مردند، هنوز همان‌جا دفن هستند. هنوز حتی صلیب بر قبر ندارند. حتی کاری برای بازگشت این اجساد نشده‌ است. تنها چند جسد در سوئیس و آلمان و «ونوس سیاه» فرانسه به خاک خود بازگشتند. سوئیس جسد مرد خاک و آتش را به شیلی پس داد.

- چرا نمایش‌دادن‌ها بعد از جنگ دوم جهانی تمام می‌شود؟
پ ب - چون تماشاچی دیگر نمی‌آید. دسته مهاجرین به غرب آمده اند در سال‌های ۱۹۲۰-۱۹۳۰ و وحشیان در کوچه و خیابان دیده می‌شوند. وحشی دیگر جذابیتی ندارد. و بعد سینما علت دیگر است و دیگرباغ‌وحش انسانی اثر خود را گذاشته است. استعمار در جهان میان دو جنگ مشروعیت دارد. ازدواج در امریکاممنوع است. نازیسم و فاشیسم در قدرتند. دیگر نیازی ندارید که دیگری را به نمایش بگذارید. و بعد هم تمام قدرت‌های استعماری از هیولا و وحشی مستقیم به بومی عبور کرده‌اند. حالا باید نشان داد که وحشی مسیر تمدن را می‌پیماید. الگوی دیگری نشان داده می‌شود: افریقایی، تراکتورش، تجدد. از باغ‌وحشی انسانی خارج می‌شویم. تارزان در سینما میلیون‌ها آدم را جذب می‌کند. هالیوود است.

موزه برانلی




موزه برانلی را شیراک درست کرد. برای نمایش هنر و تمدن افریقا. مدتی‌ست که غیر از نمایشگاه همیشگی، نمایشگاهی موقتی برپاست که نمایش استعمار و نژادپرستی‌ است. یعنی زمانی که غرب واروپا غیر را کشف کرد. «وحشی» را. بومیان را. افریقایی، بومیان استرالیا، سرخپوستان امریکایی. و بعد کم کم آن‌ها را به نمایش گذاشت. درست است که از زمان کریستف کلمب این ماجرا آغاز شد. اما در قرن نوزدهم به اوج خود رسید. و بزرگ و بچه و پیر و جوان را مثل حیوانات باغ‌وحش برای عموم مردم- اگر قبلا تنها برای شاهان و بزرگان، به نمایش گذاشتند. نام این نمایشگاه نامی‌ست که در فارسی باز به نمایش ترجمه می‌شود. اما در زبان فرانسه معنی به صحنه بردن و برهنه کردن را می‌دهد. نمایشگاه پر از آفیش‌های تبلیغاتی آن زمان بود. مثل آفیش تاتر و سینما که مردم را دعوت می‌کرد. پر از مجسمه و عکس و نقاشی و گرافیسم بود. فیلم‌های کوتاهی هم بود. سیاه و سفید که اغیار را نشان می‌داد که به ساز این‌ها می‌رقصیدند. برای دانشمندان از دریچه‌ دیگری جالب بود. از آنجا بود که نظریه راسیسم- نژاد پرستی ارائه شد. اول با متفاوت نشان دادن بومیان. ایده غیر را پیش بردند- آنچه این مردم می‌کردند، آن نبود که بودند، آن بود که از آن‌ها خواسته می‌شد. که هر چه غریب‌تر و عجیب‌تر باشند. غربیان باورشان شد که برترند. وقتی دانشمندان و متفکرانی و بزرگانی این باورها را در طاقچه‌های نظریه‌ها مرتب کردند.

عکس یکی از آفیش‌ها را نشان می‌دهد.

دیروز نشسته در اتومبیل





به سوی موزه برانلی

۷ دی ۱۳۹۰

سیاهی قلم



این روزها چیزی نمی‌خوانم
چیزی نمی‌نویسم
پشت آنتونیو پورکیا قایم شدم
گوش‌هایم را گرفته‌ام که نشنوم
صدای باد می‌آید

پربشب‌ها که در اتومبیل نشسته بودم و اتومبیل به سوی پاریس می‌رفت
هنوز آسمان سیاه نشده بود
آبیش به سبز گرویده بود و پشت هر دو اخرایی پدیدار می‌شد
درخت‌ها که لخت و برهنه بودند
میان من و آسمان
نقش خود را بازی می‌کردند
نقششان تابلوهای نقاشان گم‌نام بود
سیاهی قلم در متنی که رو به تهدید بود
شبق از راه می‌رسید
اتومبیل هم به سوی شب می‌رفت
طرح می‌ریخت
یک جا در مسیر خط افق
یک دست درخت که دستی نه خیلی پیش کاشته بودشان
هم‌قد
شال ترمه‌ای بافته بودند

در زمستان نیازی به مداد رنگی نیست

خورشید



خورشید
خارج از هر چه شب
هر چه سرماست

آنتونیو پورکیا
ترجمه نیشابور

استثناء



به استثناء باور ندارم
چون فکر می‌کنم چیزی نیست
که تنها نتیجه‌ یک چیز باشد
حتی تنهایی

آنتونیو پورکیا
ترجمه نیشابور

از وقتی



از وقتی که تنها من هستم
که می‌دانم چه بر سرم می‌آید
چیزی بر سرم نمی‌آید

آنتونیو پورکیا
ترجمه نیشابور

چیزهای واقعی



چیزهای واقعی وجود دارند
تا وقتی که ما
عیب و فضیلت چیزهای نا واقعی را به آن‌ها می‌دهیم

آنتونیو پورکیا
ترجمه نیشابور

زندگیت



زندگیت
با مرگت به انجام می‌رسد
اما نه برای تو
برای تو
در زندگیت به انجام رسیده است

انتونیو پورکیا
ترجمه نیشابور

تو از مردن نمی‌میری



تو از مردن نمی‌میری
چون از زندگیت
تا به حال مرده‌ای

آنتونیو پورکیا
ترجمه نیشابور

تنها دیروز



امروز تمام می‌شود
فردا تمام می‌شود
تنها دیروز تمام نمی‌شود

آنتونیو پورکیا
ترجمه نیشابور

۶ دی ۱۳۹۰

شب و چراغ و آنی



۲۴ دسامبر

حتی گل‌ها



حتی گل‌ها
برای تقطیر عطرشان
باید کمی بمیرند

آنتونیو پورکیا
ترجمه نیشابور

گل‌های بی فردا



گل‌ها
جاودانه زیبایند
بی هیچ فردایی

آنتونیو پورکیا
ترجمه نیشابور

چقدر کمی



تو
چقدر کمی
بی یک گل
بی یک ستاره
بی یک چاقو

آنتونیو پورکیا
ترجمه نیشابور

کمتر از دیگری بودن



کمتر از دیگری بودن را
ما تقریبا می‌پذیریم
برابر بودن را
نه

آنتونیو پورکیا
ترجمه نیشابور

جای خواب و جای بیداری



آنجایی بیدار می‌شوم همیشه
که نمی‌خوابم هرگز
آنجایی که نخواهم خوابید هرگز

آنتونیو پورکیا
ترجمه نبشابور

۵ دی ۱۳۹۰

از دو عشق



عشق
از دو عشق زاده می‌شود و
تنها در یکی می‌میرد

آنتونیو پورکیا
ترجمه نیشابور

توقع عشق



آنچه عشق توقع دارد
آنقدر بی‌اندازه است
که عشق نمی‌تواند برآورده کند

آنتونیو پورکیا
ترجمه نیشابور

برادر



وقتی به یک برادر نیازم هست
خدای من!
چقدر نیازم هست!

آنتونیو پورکیا
ترجمه نیشابور بی‌برادری

آنی که نیست



آن‌چه تنهایی مرا می‌سازد
آنی نیست که کم دارم
آنی‌ست
که نیست

آنتونیو پورکیا
ترجمه نیشابور

بهشت دور از دنیا



آدمی
بهشتی داشت
دور از این دنیا
از دستش داد
چون می‌خواستش
نزدیک به این دنیا

آنتونیو پورکیا
ترجمه نیشابور

دوست داشتن و ستودن



برایم همیشه
دوست داشتن از
ستودن
آسان‌تر بوده‌ است

آنتونیو پورکیا
ترجمه نیشابور

آن‌چه با آن می‌زیم



آنچه با آن می‌زیم
آنی نیست که برایش می‌میرم
شرم‌آور است اگر بمیرم
برای آن‌چه با آن می‌زیم

آنتونیو پورکیا
ترجمه نیشابور

گاهی مردن



گاهی مردن آنقدر طولانی‌ست
که به نظرم می‌رسد
نامیرایم

آنتونیو پورکیا
ترجمه نیشابور

زن



زن
مادر است و
دوست است و
دشمن و
چنین
می توان گفت که
زن نیست


آنتونیو پورکیا
ترجمه نیشابور

آن‌چه واژه‌ها می‌گویند



آنچه واژه‌ها می‌گویند
دوامی ندارد
آنچه دوام دارد واژه‌هایند
چرا که واژه‌ها همیشه همانند
اما آنچه می‌گویند
هرگز
همان نیست

آنتونیو پورکیا
ترجمه نیشابور

۱ دی ۱۳۹۰

جدا از کثافت و کسالت



وقتی آدم کوچک بوده‌است و به او نگفته‌اند دنیا همه‌اش کثافت و کسالت است و آدم گمان کرده است که دنیا کثافت و کسالت نیست و از هر چه کثافت و کسالت فرار کرده‌ است و بعد که دیگر کوچک نبوده‌ است یعنی کوچک‌تر نبوده‌ است دیده است آنچه را که به او نگفته بوده‌اند و دیده است که جدا از کثافت و کسالت افتاده است یعنی جدا از دنیا.

شب جمعه نوشتم این‌ها را که هیچ‌کس نباشد تا به تنهایی‌اش خو کند.

۳۰ آذر ۱۳۹۰

بی‌چاره ما



آن‌هایی که چیزی بدهکارمان نیستند
اگر چیزی‌مان ندهند
بی‌چاره ما!

آنتونیو پورکیا
ترجمه بی‌چاره نیشابور

مردن و مرگ



از وقتی که دانسته‌ام
مردن با مرگ فرق می‌کند
از مردن می‌ترسم

آنتونیو پورکیا
ترجمه نیشابور

دادن زندگی



آن‌که
می‌تواند زندگیش را بدهد
نیازی به خودکشی ندارد

انتونیو پورکیا
ترجمه نیشابور

با خود



جسم و روح با هم می‌جنگند
اما روح‌ها با خود نمی‌جنگند
و جسم‌ها با خود

آنتونیو پورکیا
ترجمه نیشابور

از همه به هیچ



اگر از همه حرکت کنیم
تنها
به هیچ می‌رسیم


آنتونیو پورکیا
ترجمه نیشابور

تا آخرین ستاره



روحم
تا آخرین ستاره می‌‌بردم
من او را
چند سانتی‌متر هم نمی‌برم

آنتونیو پورکیا
ترجمه نیشابور

از عاطفه‌ای بزرگ



بعضی را
از عاطفه‌ای بزرگ
تنها پول خورد باقی می‌ماند

آنتونیو پورکیا
ترجمه نیشابور

۲۹ آذر ۱۳۹۰

همه یا هیچ



اگر
آنطور که به نظر می‌رسد
تنها یک حقیقت برای همه هست
تو حقیقت را
حقیقت خود را
در هیچ پیدا نخواهی کرد

آنتونیو پورکیا
ترجمه نیشابور

آنچه باید از راه برسد



چون
خود را تنها برای آنچه باید از راه برسد آماده می‌کنم
برای آنچه از راه می‌رسد
آماده نیستم
هرگز

آنتونیو پور کیا
ترجمه نیشابور

چندین و یک



نوری
که چندین راه را روشن می‌کند
یک راه را روشن نمی‌کند

آنتونیو پورکیا
ترجمه نیشابور

۲۸ آذر ۱۳۹۰

در اسرائیل



در اسرائیل این روزها سروصدای لائیک‌ها، شاید هم مردم معمولی بلند شده‌است. یهودیان ارتودوکس- خیلی متدین بیت‌المقدس پیش‌روی می‌کنند! عکس و تصویر زن‌ها از تابلوهای تبلیغاتی انتخابات برداشته شده‌است. قبلا خط اتوبوسی که به دیوار ندبه می‌رفت زنانه- مردانه بود. زن‌ها عقب و مردها جلو. حالا چندین خط اتوبوس زنانه- مردانه شده‌ است. صحبت، یعنی حرف حساب سر این است که این اتوبوس‌ها خصوصی نیستند. اتوبوس‌های شهر و شهرداری هستند. خود شهردار بیت‌المقدس برای بدست آوردن رآی در انتخابات به این یهودیان نزدیک شد یعنی باج داد.
یک بار دیگر هم خیلی وقت پیش از داستان مرد یهودی و فرانسوی نوشتم که از همسر یهودیش جدا شده بود و رفته بود اسرائیل، هنگام بازگشت درفرودگاه اجازه خروجش را ندادند. مقامات مذهبی از خروجش جلوگیری کرده بودند و خواسته بودند که او زنش را در اسرائیل و در چهارچوب دین یهودیت طلاق دهد تا زن بتواند دوباره ازدواج کند. اگر نه زن محکوم به ازدواج نکردن می‌شد!
مرد هم زیر بار نمی‌رفت که: طلاق در کشور فرانسه انجام شده و مراحل قانونیش را طی کرده. مرد را نگذاشتند به فرانسه برگردد. ماه‌ها بدون پول و امکان در اسرائیل ماند. بچه‌های کوچکش در فرانسه منتظر او بودند. سفارت فرانسه هم در اسرائیل هیچ‌کاری از دستش بر نیامد.

۲۳ آذر ۱۳۹۰

با او حرف بزن



یاد این فیلم افتاده بودم. با او حرف بزن از المادوار. یعنی رفته بودیم فیلم آخر ایشان. همین آخر تابستانی که گذشت. با آقای پزشک. بعد مترو گرفته بودیم و با این آقای پزشک از فیلم حرف می‌زدیم و من هم رفته بودم سر منبر. و آن آقای پزشک که چندین و چند سالی از من بزرگ‌تر بود با متانتی باور نکردنی به منبریات من گوش می‌داد. در آن جهنم. مترو برای من جهنم است و خیلی کم پیش می‌آید که من وارد جهنم شوم. در روستای ما یک زمانی قطار تا چند کیلومتری‌ش می‌آمده است و بعد از آن از راه آهنش برای سُراندن گندم به سوی سیلوها استفاده می‌کنند. گاهی صدای سوتش هم می‌آید. نمی‌دانم برای رماندن چه کسی‌ست. اینجا که آدمیزاده‌ای نیست. پسر صاحب خانه‌ای که خانه پدرش را بعد از مرگ پدرش به ما فروخت ، وقتی از روی ریل‌ها با اتومبیلش رد شدیم، گفت: اینجا همانجاست که فیلم قطار را یادتان می‌آید با ژان لویی ترنتینیان ، زمان جنگ بود، فیلم‌برداری کردند، چاخان‌های دیگری هم گفت. من عصر قطار را دوست داشتم. می‌گفتم مترو جهنم است. متروهای پاریس را می‌گویم. یعنی من تصورات و تخیلاتم از جهنم از مترو فراتر نمی‌رود و راستش را بخواهید از جهنم نمی‌ترسم. رمبو شاعر بزرگ گفته بود: جهنم، دیگرانند. من از دیگران بیشتر از جهنم می‌ترسم. پدرم هرچقدر تلاش کرد که من از جهنم بترسم. موفق نشد. اما دیگران! همینکه اصلا دیگرانی هستند. برای من ترسناک است. همین که من از دیگری جدایم. همین‌که دیگری از من جداست. همین که مرا نمی‌فهمد. همینکه او را نمی‌فهمم. همینکه من که دردم می‌آید او دردش نمی‌آید. همینکه وقتی من می‌خواهم بروم او می‌خواهد بماند و وقتی من مانده‌ام او می‌رود. همینکه ما دو تاییم. من و دیگری. رمبو یک جای دیگری گفته بود: من دیگری‌ست. می‌گویند که داوینچی که تنها نقاش نبود و پزشک هم بود و آن دوران نقاش‌ها پزشک بودند یا پزشکان نقاش، شب را تا صبح در اتاق تشریح می‌گذراند و می‌خواست بداند چه چیزی از چه چیزی جداست و در فاصله دو چیز چیست. می‌خواست بداند مثلا پوست چگونه جداست از گوشت. و میان این جدایی چیست. محل تلاقی ما با دیگری پوست است و محل جدایی ما هم.
فیلم آخر آلمادوار از پوست بود. از پوست می‌گفت. پوست که ظاهر است و ظاهر را می‌سازد. ظاهری که با آن ما در ظاهر از دیگری جدا و شناخته می‌شویم. جدایی زیر پوست و درونی. درون پوست.

داشتم برای آقای پزشک از فیلم آلمادوار حرف می‌زدم با او حرف بزن. فرقش این است که در فیلم آلمادوار با اویی که باید حرف زد یک زن است. زبان فارسی جنسیت نمی‌شناسد. ایرانی‌ها اما می‌شناسند. نمی‌فهمم چگونه. دامن جنس را بالا می‌زنند تا جنسیتش را بشناسند وقتی زبان اچازه آن را نمی‌دهد. بعد این ایرانی‌ها وقتی عرب‌ها آمدند با زبانشان که جنسیت را می‌شناسد، چه کردند. چه شد؟

در فیلم آلمادوار همان که می‌گوید با او حرف بزن، پرستار است و مرد است. با مادرش زندگی می‌کند. کمی حالش خوب نیست. یعنی عقل درست و حسابی ندارد. البته تا حدودی. از پنجره خانه‌شان دختری را در کلاس رقص جلو پنجره می‌بیند و عاشقش می‌شود. دختر یک روز در خیابان تصادف می‌کند و به کما می‌رود. دختر در همان بیمارستانی‌ست که پسر کار می‌کند. حالا یک داستان دیگری هم هست که یک زن گاو باز است و یک مرد عاشقش می‌شود و دختر عاشق مرد دیگری‌ست و دختر هم در میدان گاوبازی به کما می‌رود و او را هم به همان بیمارستان می‌آورند. در پایان زن گاو باز می‌میرد و پرستار به تروخشک کردن دختر رقاص ادامه می‌دهد و با او حرف می‌زند. مقامات بیمارستان به رفتار او مشکوک می‌شوند ، او را بیرون می‌کنند و پسر هم خودش را می‌کشد. اما دختر که حامله شده بعد از مدتی از کما خارج شده و بچه‌اش به دنیا می‌آید. حالا بگذریم که همه این چهار نفر در فیلم به هم مربوطند. اما آنچه من برای آن پزشک می‌گفتم همین بود. اینکه دختر حامله شده بود و همین او را به زندگی باز گردانده بود. در واقع عشق پسر او را به زندگی برگردانده بود. البته این از نظر پزشکی کم جذاب‌تر است. و پزشک من در مترو جذب این داستان من شده بود و من از او پرسیدم آیا چنین چیزی درست است که او گفت بله. که داستان حیرت انگیزی‌ست این کما. چیز زیادی از آن نمی‌دانند. نمی‌دانند که چرا یکی باز می‌گردد و یکی باز نمی‌گردد. اینکه چه چیزی هست وقتی که چیزی نیست. و چگونه جنینی در بطن زن زندگی می‌کند و این زندگی او را به جهان و زندگی باز می‌گرداند. پزشک من می‌گفت که پزشکان نمی‌دانند آنچه هنوز زندگی‌ست و دیگر نیست چیست. فاصله‌اش کجاست. چه چیزی این دو را از هم جدا می‌کند.
دیگری حتی فعل را آن‌گونه که من صرف می‌کنم صرف نمی‌کند.
نمی‌دانم چرا این‌ها را می‌نویسم. شاید چون تنها چیزی که مرا به شما وصل می‌کند همین کلماتند. کلماتی که من به هم وصل می‌کنم. تا به شما برسم تا از شما بروم. شاید پوستی می‌سازم از کلمات.

۲۲ آذر ۱۳۹۰

میان شب و روز



از آن روز که ساعت پنج عصر شب شد، روز نشده‌است. آسمان هر روز کبود است و هر شب سیاه. حتی باد هم نه آن کبودی را کنار زده است و نه آن سیاهی را. مردم ساعت دارند با آن روزشان را نشان می‌کنند. بلند می‌شوند و با چراغ قوه و چراغ به سرکارشان می‌روند. جهان منتظر آن‌هاست. اما آن که آنجا، آن بالا نشسته با کدام ابزاری، حجتی، سنگی این فاصله میان روز و شب را محک می‌زند؟ و من که این‌جا نشسته‌ام؟ نه من و نه او، هیچ‌کدام کاری در این جهان نداریم و هر دو فکر می‌کنیم که کار جهان بی ما به سر خواهد آمد.

به من می‌گوید: همین که به من آگاه شدی.
به او می‌گویم: همین که به تو آگاه شدم.
من و او فرقی با هم نداریم. یکی من است و یکی تو. و میان شب و روز را نمی‌دانیم.

۲۰ آذر ۱۳۹۰

رها کردم



چند شب پیش تلویزیون یوزپلنگ ویسکونتی را نشان می‌داد. من هم نشستم به تماشا. چه از این بهتر. و بعد دیدم آن‌چه راتا به حال ندیده بودم. که این یک فیلم نیست و چیز دیگری‌ست. تابلوهای اولش، وقتی دم و دستگاه آقای یوزپلنگ در حال انقراض را در سیسیل دم دروازه گاریبالدی و انقلاب ایتالیا نشان می‌دهد، وقتی آن دودمان را در آن تالارها نشان می‌دهد، با آن آدم‌های همیشه حاضر و آماده، با آن جامه‌ها و گیسوان و سینه‌های پر گوهر، و رخسارشان، خلاصه کبریا، همه این «عناصر» در یک نما، تنها در یک نما، عظیم، نقش شده‌اند، اما حرکت می‌کنند، تکان می‌خورند. و بدتر از همه الن دلون که در شکوه شباب مثل باد می‌آید و با آمدنش نه تنها دل‌های زنانه، پرده‌های نازک‌پای پنجره‌های گشوده به آفتاب جنوب را تکان می‌دهد، در آن تابلوی پر طاق و طمطراق سینمای منقرض نفس‌گیر است. رها کردم.

آدم‌ها و شهرها



مدت‌هاست که دلم برای هیچ‌ آدمی‌زادی آنچنان که برای شهری تنگ نشده‌است.
شاید شهرها مثالی‌اند. یا علی‌رغم همه چیز مثالی می‌مانند.
و آدم ها از شهرهای مثالی‌مان می‌روند. علی‌رغم همه‌چیز.

۱۸ آذر ۱۳۹۰

تصویر و قدرت، قدرت تصویر



«وقتی کاریکاتورهای محمد پیامبر راممنوع کردند، برای این نبود که قدرت تصویر را بگیرند. سخن بر سر وحشت و ترور ایدئولوژیک است. گفتند که تولید و بعد افشای آن تبلیغاتی بود برای هر دو طرف. مسئله تصویر در درجه دوم قرار داشت. کاریکاتورها حتی ارزش کرافیکی هم نداشتند. از آن استفاده کرده بودند تا به آتش دعوایی ایدئولوژیک بدمند. که خود هم نقابی‌ست بر دعوای اقتصادی. اسلام، اعتقادات دینی، دعوی‌ست که تحت آن قدرت‌های اقتصادی، بازار نفت و تریاک و اسلحه با هم می‌جنکند. پس به جای آنکه بگویند در حال حاضر مردمانی جانشان به خاطر تریاک و نفت و بازار اسلحه در خطر است، می‌گویند مردم خودشان را می‌درند چون پای شوک فرهنگی در میان است، فرهنگ‌هایی که با هم کنار نمی‌آیند. این‌ها را سرهم می‌کنند تا دعوای سیاسی را بپوشانند.
در مورد بودایان بامیان هم همین بود. بوداها قرن‌ها در آن سرزمین بودند. تا به آن روز هیچ مشکلی نبود. آن‌ها بت بودند و با خدای آن‌ها کاری نداشتند. و به آن‌ها مربوط نبود. اما درست زمانی که دیگری شد دشمن، بوداهای بامیان شدند آثاری که یونسکو می‌بایست حفظ کند، دفاع کند. بازنمایی فرهنگ غربی که با آن در حال جنگند. تصمیم گرفتند که غرب را آن‌جا که ارزشش را اعلام می‌کند، هدف قرار دهند. آن‌ها نمی‌خواستند بودیسم را بکشند. آن تصور و مفهومی که غرب از اثر هنری و آثار باستانی و فرهنگی دارد را هدف قرار می‌دادند. برای همین بود که از صحنه فیلم گرفتند، از صحنه تخریب بودایان. یازده سپتامبر هم حرفشان همین بود: از آن‌جا که شما جامعه‌ی نمایش و تماشایید، ما هم برایتان نمایشی بر پا می‌کنیم که تماشاگر اصلی خودتان خواهید بود، تماشاگر تخریب خودتان. آن‌ها می‌دانند که هالیوود از روایت‌های انتخاب شده به وسیله پانتاگون برای ساختن قصه‌های جنگ و مشروعیت دادن به آن جدا شدنی نیست. سناریو نویس‌های هالیوود هستند که برای پانتاگون سناریو می‌نویسند تا برای سربازان جوان گفته و تعریف شود. برای قبولاندن عظمت قهرمانانه و مشروع ایثارشان در جنگ عراق. مردم دوست دارند که برایشان قصه تعریف شود. ژرژ بوش یک روز گفته بود: مردم قصه دوست دارند. پس برایشان قصه تعریف می‌کنند و چون ارتش نمی‌تواند، بلد نیست قصه بگوید، از هالیوود می‌خواهند تا قصه‌هایی بنویسد که برای ارتشی‌ها کفته شود. در جهان اسلامی، در جنگ اقتصادی با ایالات متحده امریکا همان است. ما در مدیریت تماشا هستیم. پیرامون تصویر افسانه می‌سازیم. قصه‌هایی تعریف می‌شود تا عملیاتی کاملا امپریالیستی مشروعیت بگیرند. هر کس بت دیگری را می‌شکند. چرا که شکستن در ذات بت است. بر خلاف تصویر که شکننده است و شکستنی نیست. پدران کلیسا فهمیده بودند که تصویر را نمی‌شود شکست، چون ابژه نیستند. شما وقتی تصویری را از بین می‌برید، به تقدس آن دست می برید. اما تصویر سر جایش می‌ماند.»

این‌ها صحبت‌های خانم ماری ژوزه مانزن فیلسوف و تصویرشناس است. او بر سینما و تصویر و دیدن تامل و تفکر کرده‌است. او به سراغ ادیان رفته‌است تا اهمیت تصویر از از آن‌ها بپرسد. از مسیر روانکاوی و مردم شناسی به تصویر نزدیک شده‌ است. او کتاب‌ها نوشته است و سخنرانی‌ها کرده‌است و خلاصه. این مطلب حاصل گوش‌سپاری به چندین سخنرانی و کنفرانس اوست. ترجمه نیست و حرف‌های اوست که من با زبان خود نوشته‌ام. مسلم است که آنچه مطرح می شود برای من بسیار شیرین است و من حاضرم ساعت‌ها و ساعت‌ها و روزها از این حرف‌ها بشنوم. اما این حرف‌ها ارزش بیشتری پیدا می‌کند، وقتی من از خلالشان امروز و آنجا را می‌نگرم.


تصویر را تصویرسازان، هنرمندان می‌سازند. تصویر فرهنگ می‌سازد. فرهنگ یعنی تجارت، مبادله، دادن و گرفتن تصویر. و تجارت تصویر یعنی سیاست. بدون فرهنگ، سیاست فرو می‌ریزد. جامعه به تصویرسازان، هنرسازان نیاز دارد. جامعه باید سوژه بسازد و سوژه به تصویر نیاز دارد. هیچ‌کس بدون تصویر زندگی نمی‌کند. هیچ‌کس بدون تصویری از خود زندگی نمی‌کند. کودک قبل از تولدش با تصویر ساخته می‌شود. اگر کودک از خود تصویری در نگاه دیگری نداشته باشد، به زبان نخواهد آمد. برای درمان اوتیسم به تصویر روی می آورند.

تصویر چیست؟
تصویر از واژه یونانی eikon می‌آید، گاهی icon نوشته می‌شود اما icon نام تمثال‌های کلیسای ارتودوکس هم هست. منظور از eikon اشیاء مادی‌ست و عملیات غیر مادی. eikon یک ابژه نیست. در زبان یونانی فعل است اما صرف نمی‌شود. صفت فاعلی‌ست. عمل می‌کند و در حال می‌گذرد و حالت و موقعیت شباهت را نشان می‌کند. واژه را به شبیه، شباهت ترجمه کرده‌اند. یعنی در حالت شباهت. شبیه.

پس در زبان یونانی یعنی قابل مشاهده تحت عملیات تجلی، ظهور. یعنی متجلی. مسئله‌ی واقعیت وجود در حقیقت متجلی آن.
اگر افلاطون تصویر را دور انداخت. با آن مشکل داشت، از این رو بود که اعتقاد داشت چیزی که شبیه است، مقام حقیقت را ندارد. بدست آمدنی نیست. چرا که بر چیزی که شبیه است، نمی‌توان دانشی سوار کرد. بر تصویر دانشی نیست. افلاطون فکر می‌کرد که این ضعف تصویر است. در نگاه افلاطونی کرامت و وجاهت تنها لایق چیزی بود که اجازه دانش و حقیقت را می‌داد. البته او می‌گفت که این شبیه- نابود نیست. ناکافی‌ست. یعنی میان بودن و نابودن است. باعث شک می‌شود.

اما ارسطو فکر می‌کرد که آنچه باعث شک می شود و نگران می‌کند، به زندگی ما در شهر مربوط است و به آنچه که ما با هم به اشتراک می‌گذاریم: چیزهایی نامطمئن. راست‌نما. شاید. شکننده. مرگ دیروز و جهل فردا و حال  که میان این دو مرگ دیروز و جهل فردا ساخته شده.
 افلاطون می‌خواست گه شاه فیلسوف باشد که ریاضی دان فیلسوف باشد و شاه باشد و. می‌خواست قدرتی محکم بسازد، مطمئن.
اما برای ارسطو سیاست، نظام شکنندگی و شک بود.

و تصویر اینجاست میان آنچه شهروندان تقسیم می‌کنند و به اشتراک می‌گذارند. ارسطو می گفت که محیط عمومی ، میدان اجتماعی با آرا و پیش‌نهادها که هم حق است و هم ناحق روبروست که واقعیت زندگی است و تقسیم محسوس. ارسطو می‌گفت با تصویر پای سیاست در میان است. ارسطو برخلاف افلاطون در تصویر، دعوی سیاسی می‌دید. ارسطو می‌گفت: در یک اجتماع- در یک دولت‌شهر، وقتی که همه جمع شده‌اند، آن‌چه دیده می‌شود، عملیات محسوس است که جماعت سیاسی را می‌سازد. او در کتاپ پوئتیک خود، نمایش را از نقطه نظر سیاسی مطرح می‌کند. تاتر او سیاسی‌ست. در کتابش می‌پرسد: اعتبار آن‌چه در شکنندگیِ یک تجلی، در ظهور، در میان جمعیتی تقسیم می‌شود چیست؟

تفکر مسیحی از این مواد ارسطویی استفاده می‌کند. نگرانی از تصویر را همه ادیان توحیدی با هم تقسیم کردند. همه از تصویر واهمه و ابا داشتند. بیش از همه مسیحیت بود و همان بیش از همه به آن اعتبار بخشید. از آن ابزار ساخت. تصویر جای خدایی خدایان را پر می‌کرد. جای خدایان غایب از دید را می‌گرفت. از عقل و از لوگوس پیشی می‌گرفت.

اما چرا و چه چیزی مسیحیت را از شر ممنوعیت فلسفی و فقهی تصویر خلاص کرد؟ دچار بحران سیاسی شده بود. میان امپراطور و کلیسا دعوا بود. مسئله بر سر مسیحی کردن نبود. همه مسیحی بودند. دعوا بر سر نهادهای قدرت بود. امپراطور می‌خواست که کلیسا به قدرت تاریخی- زمینی دست پیدا نکند و کلیسا قدرت تصویر را دانسته بود. کلیسا مقداری تصویر ساخته بود. امپراطوری شروع به تولید تصویر کرد. تصاویر امپریالی.

همه ادیان بر وجود تصویر از نقطه نظر فلسفی و فقهی آگاه بودند. مسئله این نبود که تصویر نباشد. نمی‌توانست نباشد. صحبت بر سر تصویر قابل مشاهده و تصویر غیر قابل مشاهده بود.
تفکر مسیحی از مواد ارسطویی استفاده کرد: شکنندگی آرا و نظرات گوناگون کلامی- بیانی. تقسیم امور محسوس در شهر. تصویر، شکننده، شک، شبیه. میان بود و نابود.

آنچه که چشم دیگر قادر به مشاهده آن نیست. دیدن عین نه. دیدن غیب. مسیحیت می‌خواست قدرت را بدست بگیرد. قدرت تاریخی، زمینی را. می‌خواست از آن‌چه مشاهده نمی‌شود، از غیب،  از عالم غیب، تصویر بسازد تا عین را نهادینه کند. می‌خواست قدرتش را از عالم غیب بیاورد. از به دیده نیامده در جهانِ به دیده آمده نهاد بسازد. می‌خواست زمین از آسمان نیرو بگیرد و این چه جز تجلی‌ست. همان که در عین حال غایب است و حاضر. دیدنی‌ست و ندیدنی.

عیسی مسیح که مرد. به صلیب که کشیده شد. دفنش که کردند، سه روز بعد از آن به سه نفر از نزدیکانش برخورد. آن‌ها را غمگین یافت. علت را جویا شد. پاسخ دادند: تو نمی‌دانی؟ تو چطور نمی‌دانی؟ ما عزا داریم. ما موضوع عشقمان را، ابژه عشقمان را گم کرده‌ایم. او را به جا نیاوردند. او را نشناختند. باز نشناختند. بر سر راه به مسافرخانه‌ای رسیدند. رفتند و پشت میز نشستند. خوراک و نان آوردند و عیسی نان را تقسیم کرد. اینجا بازش شناختند. به جایش آوردند. و او گفت: باز هم، باری دیگر اگر به دور هم جمع شدید و اجتماعی به وجود آوردید و چیزی را با هم تقسیم کردید، من خواهم بود. مرا باز خواهید شناخت.

آن‌که همیشه اینجا خواهد بود وقتی که دیگر اینجا نیست. یعنی که نظم دیدن جابه‌جا شده‌است. در حالت بحرانی قرار گرفته‌است. یعنی نظم دیدن جایش را به نظم نگاه، نظر داده‌است. چشم دیگر قادر به دیدن نیست.

پس مسئله نگاه، نظر وارد می‌شود. پس تصویر موضوع نگاه است. اویی که هنوز نگاهش، نظرش را نساخته، صاحب‌نظر نیست، تصویر را به جای ابژه قابل مشاهده می‌گیرد. اشتباه می‌کند. آن‌چه که در قابل مشاهده، قابل رویت، تحت عنوان تصویر تجلی می‌کند، ظاهر می‌شود نباید به شیء تبدیل شود. یعنی چیزی باشد به دست آمدنی، قابل دستکاری، مادی، بلکه باید استحاله‌ای باشد که تولید نظر کند.

اما نظر چیست؟ وقتی نظر، نگاه هست که، تقسیم و اشتراکِ غیب، نا دیدنی، در میان سوژه‌ها باشد. تصویر در میان سوژه‌هاست. ابژه نیست که ما را به هم وصل می‌کند. تصویر، عالم یا مقامی‌ست که ما را به هم وصل می‌کند. تصویر به دست آمدنی نیست، عالم ظهور است. باور کردنی‌ست.

در داستان امائوس یا عمواس که روستایی بوده‌است نزدیکی بیت‌المقدس، در بازگشت عیسی مسیح، با چشم او را نمی‌بینند. او را به جا نمی‌آورند. اما وقتی نان را قسمت می‌کند، در نظر و نگاهشان به او- نشانه‌ای از او را به جا می‌آورند. می‌گویند تصویر چیزی‌ست که از رفته‌ای، غایبی به جا می‌ماند. از مرده‌ای. اینجا در تلاقی نگاه ، نظرشان عیسی را به جا می‌آورند. از نشانه‌ای. نمادی.

وارثین ارسطو فهمیده‌ بودند آنچه او در تاتر گفته بود: نظر، لوگوس نیست. درست است که با دیگری باید حرف زد. با دیگران باید حرف زد. اما نمایش برای چیست؟ برای ساختن عاطفه است. برای ساختن تآثر است. نمایش سهم عاطفه و تآثر را به عهده می‌گیرد. افسانه عاطفه و تآثر می‌سازد. مسئله تقسیم محسوس است. باید آنچه متجلی می‌کنیم تولید نظر کند. یعنی تقسیمِ تقسیم نشدنی.

ارسطو از ظلمات حرف زده یود. از ترس و و حشت ما. از مرگ. تصویر از تاریکی آغاز می‌شود. از تاریکی می‌آید. از آنجا می‌آید که تصویری نیست. در نمایش ندادنی. در غیرقابل مشاهده، از غیب. از اتاق تاریک. از غیب است که ظاهر می‌شود. نشان ندادنی. معاشرت‌نکردنی. مرتبط‌نشدنی. ارسطو می‌دانست که تراژدی و نمایش با آن سروکار دارد. با چشم و نگاه و نظر.

برای اینکه تلاقی نظرها- نظربازی، در این جهان وحشت و ترس، سوژه را بسازد، تصویر باید ربط دهد، مربوط کند، وصل کند ، نپراکند. و در عین حال چنان وصل نکند که ذوب کند ، به مرگ یا قتل منجر شود. فاصله‌ای که باید تنظیم شود. تفاوت بت و تصویر.

 اهل کلیسا می‌خواستند قدرت تاریخی- زمینی‌شان را پیاده کنند ، برای مدیریت، این فاصله را می‌بایست تنظیم کنند.
آن‌ها پی برده بودند که تصویر سرعتش از کلام بیشتر است. نفی را نمی‌شناسد. هیجان می‌سازد. فرای زبان می‌رود. آن‌ها تفکر جهانی شدن تصویر را برای جهان غرب مسیحی گشودند. ابزار ارتباطات. که آن‌ها را از شر متون و کلام خلاص کرد. عملیاتی که ارسطو جرآتش را نداشت. یعنی جدا کردن تصویر از کلمه و کلام، نه از گفتمان. تا آن زمان تصویر با کلام پشتیبانی می‌شد. رفته رفته از اعتبار لوگوس کاسته شد و به اعتبار تصویر افزوده.

دیکتاتوری تصویر یعنی به دست آوردن قدرت به وسیله عالم غیب.
افلاطون گفته بود که تصویر، دانش و حقیقت نیست. شبیه است، بر دانشی استوار نیست. تصویر، باور است. تصویر باورِ دانش را می‌دهد. دانش با کلام و ساختن گفتمان می‌آید. به تصویر باید باور داشت. نظام ایمان. برای همین بود که افلاطون از آن حذر داشت. تصویر نه حق است و نه باطل. شاید است. فلسفه می‌خواست حق را بسازد.

برای همین برای کلیسا جالب بود. می‌توانست دکترینش را بباوراند. جامعه بدون باور ساخته نمی‌شود. امکان زندگی با هم در میدان سیاست، حقیقت نیست. تجارت نگاه است. معامله و مبادله نظر. نشانه، علامت و ابژه.

آیا می‌توان به تصویر اعتماد کرد؟
وقتی که عیسی تجلی کرد و او را از نشانه‌ای، از تلاقی نظرها، در تلاقی نگاه‌ها، جماعتی شناخت، باز شناخت، یکی در آمد که من تا لمس نکنم باور نمی‌کنم. عیسی مسیح پاسخ داد: انگشتت را در سوراخی بکن. تهی را لمس کن. به آن‌جا برو که چیزی کم است. کسی کم است.
وقتی یکی نیست. یکی کم است. غایب است. جایش خالی‌ست. می‌خواهیم که باشد. که دیده شود. که جلوه کند.این خواستن است. اشتیاق است و شوق است. و او که نیست و کم است و غایب است و جایش خالی‌ست، ابژه خواستن ماست. موضوع اشتیاق ماست. امیرِ غایب.
تا وقتی که نیست، کم است و غایب است. زمان غیبت است. تا وقتی که نیست و کم است و غایب است، ما او را کم داریم و به جستجوی اوییم و دنبال نشان و نشانی و نشانه‌ای از او. از او پریم. واقعیتِ او را در حقیقت ظهورش می‌شناسیم. در تلاقی نگاه‌ها. او خود را در نگاه ما می‌بیند. در تلاقی نظرما.

برای اینکه جامعه‌ای باشد. باید نشانه‌های مشترکی قابل اشتراک باشد.
اگر تصویر و تلاقی نگاه‌ها، به مصرف و پرخوری و ولع منجر شد، دیگر چیزی برای خواستن نیست، دیگر شوق و اشتیاقی نمی‌ماند. وقتی که خواستن اشباع شد، خواستن تمام می‌شود. شوق و اشتیاق ما باید تولید ناابژه کند. ناشیء. در میدان نگاهِ مشترک از چه چیزی یک اثر را باز می‌شناسیم؟ از اینکه از من تماشاگری با عزت و کرامت بسازد. اگر آنچه به من نشان داده شده مرا اشباع کند، همچون که یک ابژه مرا اشباع می کند، آنوقت آن هنر نیست و من در خطرم، اگر آنچه به من نشان داده می‌شود از من تماشاگر فعال جهان بسازد و به من کمک کند تا آزادی اشتیاقم را داشته باشم، با یک اثر هنری روبرویم.

نباید از تصویر سیراب شد. در سیرابی اشتیاقی نیست. اشتیاق از تشنگی می‌آید. این نگاه سوژه است که به تصویر مقام و موقعیت تصویر یا بت را می‌دهد. دادائیست‌ها بر ضد هنر بورژوازی که هنر را به جنس تبدیل کرده بود شوریدند. آن‌ها نشان می‌دادند که این عملیات نگاه و نظر است که کیفیت و ارزش را با تجارت ابژه از بین می‌برد.

در همسایکی تن‌ها- در دولت‌شهر، در میدان سیاست، ترس از مرگ هست و غلیان کشتن . زندگی سیاسی زندگی با کلام است. امکان زندگی، زندگی با هم در میدان سیاست، حقیقت نیست. زندگی، همسایگی تن‌هاست. در اصطکاک هم و با هم، در نگاه و در کلامِ به اشتراک گذاشته. چیزی دیده می‌شود و آنچه دیده شده،  گفته می‌شود. رد و بدل کردن نشانه‌ها و علامات و ابژه، تجارت نگاه و ابژه، فرهنگ، سیاست را بنا می‌کند و سیاست، تجارت را امکان می‌دهد. امکان ارتباط دولت‌شهری با دولت‌شهری. امکان ارتباط این دو دولت‌شهر چکونه است؟ با جنک؟ یعنی بی‌فرهنگی؟ بربریت؟ اکر گروهی خود را برتر بداند و بخواهد فرهنگش و تجارت تصاویر و علامات و نشانه‌ها و ابژه‌هایش جهانی شود، چه خواهد شد؟ و بی فرهنگ، سیاست نخواهد بود. در سلطه  یک فرهنگ، سیاست امکان ندارد. دیکتاتوری یک تمدن، فروریزی فرهنگ‌هاست و فروریزی سیاست. ناتوانی جهانی شدن و با هم فکر کردن. و چون امکان مبادله‌ی نمود و نماد از میان می‌رود، می‌ماند مبادله ابژه. بازار . بازار مشترک.

اینجا



من اینجا هستم
با شما
بی شما
از ادبیات که بگذریم
اگر آمدن به وبلاگ مشکل است
من اینجا هستم

۱۵ آذر ۱۳۹۰

عاشورا



نمی شود چیزی از عاشورا نگفت
اما چه می‌شود از عاشورا گفت؟





عکسی که می‌بینید
درون غاری است و نقش متعلق به سی هزار سال پیش است و معروف است به دست‌های نگاتیو
و مارگاریت دوراس بر آن این متن را نوشته است:

روبروی اقیانوس
پایین صخره
بر روی دیوار گرانیت
دست‌هایش گشوده
آبی و سیاه
از آبی آب و سیاه شب

آدمی که آمد
تنها در غار
روبروی اقیانوس
تمام دست‌ها به یک اندازه‌اند
تنها بود

آدم تنها در غار نگاه می‌کرد
میان هلهله
میان هلهله دریا
لایتنهای چیزها

و فریاد زد
تو که نامیده شده‌ای تو که مستعد هویتی دوستت می‌دارم

دست‌هایش از آبی آب
از سیاه آسمان

صاف
انگشتان گشوده بر گرانیت خاکستری

من آنم که می‌خواند
من آنم که می‌خواند که فریاد می‌زد سی هزار سال است
دوستت دارم

فریاد می‌زنم که می خواهم دوستت بدارم دوستت دارم
دوست خواهم داشت هر کس را که می‌شنود که فریاد می‌زنم

بر زمین خالی این دست‌ها باقی خواهند ماند بر دیوار گرانیت روبروی غوغای اقیانوس
تحمل نکردنی

هیچ‌کس نخواهد شنید دیگر
نخواهد دید
سی هزار سال
این دست‌ها
سیاه

انکسار نور مرتعش می‌کند دیوار سنگ را

من آنم که می‌خواند وفریاد می‌کرد در این نور سپید

خواستن
واژه هنوز ابداع نشده‌است

لایتناهی چیزها را نگاه کرد
غرغای امواج لایتناهی نیرویش را
و پس
فریاد کرد

زیر پایش جنگل‌های اروپا
بی ته

تو که نامیده شده‌ای تو که مستعد هویتی ترا دوست دارم از عشقی بی‌ حد

می‌بایست صخره‌ها را پایین می‌آمد
بر ترس قلبه می‌کرد

باد از خشکی می‌وزد اقیانوس را پس می‌زند
امواج با باد می‌جنگند
پیش می‌روند

همه چیز پایمال می‌شود

ترا دوست دارم دورتر از تو
هر کسی که فریاد دوستت دارم بشنود را دوست خواهم داشت

سی هزار سال

صدا می‌زنم

می‌خوانم آن‌که مرا پاسخ خواهد داد

می‌خواهم دوستت بدارم دوستت دارم

سی هزار سال است که رو به دریا شبح سپید فریاد می‌زنم

من آنم که فریاد می‌زنم که دوستت دارم ترا


ترجمه خیلی سرسری نیشابور
باید دوباره به این متن برگردم

۱۲ آذر ۱۳۹۰

بورخس و دِلیا و فضیلت حافظه



بورخس در یکی از شعرهایش به دلیا، تعریف می‌کند: که دلیا بود و او بود و دلیا آن سوی پباده رو بود و او این سو و میانشان رودخانه‌ای از آدم‌ها و اتومبیل‌ها. دلیا دستش را به نشانه‌ خداحافظی بالا برده و تکان می‌داد و بورخس برگشته بود و دلیا را می‌نگریست. یک سال بعد دلیا می‌میرد و آنها دیگر یکدیگر را نمی‌بینند. بورخس نمی‌داند که حقیقت تفسیر نگران کننده این رودخانه‌ای ست که در اسطوره، مرگ را هم‌مرز است یا خداحافظی معصومانه او و دلیا.

بورخس می‌گفت: آخرش ما می‌شویم نقشه آنچه دیده‌ایم و آنجا که بوده‌ایم. داستان مردی‌ست که یک روز خواست نقشه هر چه را که دیده بود و هر کجا که بوده بود را بکشد. از شهر و از ولایت و از کوهستان و از دانه‌ها و از سازها و از ناوها و از ماهیان و از کسان. اندکی قبل از مرگش پی برد که نقشه‌اش خطوط چهره‌اش را دارد.

جایی دیگر تعریف می‌کند در زمان‌هایی را که نقشه‌کشی هنر بود. یک امپراطوری بود و هنر نقشه‌کشی به کمال. نقشه‌کش‌ها نقشه کشیدند و نقشه یک ولایت به اندازه یک شهر بود و نقشه امپراطوری به قواره ولایت و چون رضایت حاصل نیامدشان، نقشه‌ای کشیدند به اندازه واقعی امپراطوری. نقطه به نقطه. مو به مو. نسل‌های بعد هنر نقشه‌کشی را وقع نگذاشتند و نقشه‌ای چنان فراخ را بی فایده دیدند و هنر نقشه‌کشی از میان رفت و نقشه گوشه‌ای افتاد، خاک خورد و باران و باد از درزهایش نفوذ کرد، بورخس ویرانه‌هایی را می‌‌دید در برهوت مغرب آن که حیوانات و کدایان در کنجی‌ش می‌لولیدند.
نقشه‌ای از جهان که نقطه به نقطه، مو به مو خاطره جهان باشد.

می‌گویند کائوس شب را زایید و شب هیپنوس و تاناتوس دو برادر توامان را، که هیچ جداشان نمی‌کند، تقریبا هیچ، جز اینکه از یکی باز می‌آییم و از یکی نه. هیپنوس خواب است و تاناتوس خوابی که از آن باز نمی‌آییم. از هیپنوس باز می‌آییم. تازه‌تر، آرام‌تر، سرشارتر. مورفه یکی دیگر از پسران شب، ما را سوار بر قایقی می‌کند و ترک خاک را میسر. مورفه ورود هیپنوس را مجال می‌دهد. هنگامِ آن، هنگام خواب شکل عزیزانمان را می‌گیریم. مورفه به ما اجازه قید روز را پاره کردن می‌دهد، خلاصی از سرنوشت‌مان. می‌گویند پسر خدای خورشید و هنرها، خدای طبابت‌ست به نام اسکلوپوس با دو دخت خود: پاناسه که دانش داروی بیماران است و ایژی دانش بهداشت بیماران. می‌گویند که فرزندانِ شب، هیپنوس و مورفه می‌آمدند و بیماران را به خواب می‌بردند و برادر، تاناتوس، مرگ را پس می‌زدند تا تا خدای طبابت به یاری دو دخترش از این غیبت خود، خواب و فضیلت حافظه سود جسته علاجشان دهد. اوری‌نیک پسرِ دیگر شب است، خواب و رویا‌ست. که پس از بیداری چنین عجیب می‌نمایدمان. قایقی از ما می رود در خواب. بی لنگر. در خواب اثرات تجربیات ما شبی بعد از شبی از هیپوکام که ناحیه‌ای‌ست در مغز به سطوح مغز می‌آیند. هیپوکام مکان ثبت تجربیات ماست. تجربیات جدید و تازه را در خوابمان ثبت می‌کنیم.

دانشمندان در پژوهش‌های جدید به این نتیجه رسیده‌اند که ما از همان اولین ثبت تجربیات در مغز. روایت می‌کنیم. یعنی حتی برای اولین بار هم هیچ چیز همانطور که بوده، ثبت نمی‌شود. ما در خواب مشغول منظم کردن و بازنمایی تجربیات تازه‌مان هستیم. و این بازسازیی و بازنمایی ست، این روایت است که به ما معنی می‌دهد. این هر بار شکل دادن و هر بار روایتی دیگر، متغیر کردن است. فضیلتِ حافظه بورخس می‌گوید، در قصه فونس یا حافظه را که تعریف می‌کند: «فونس نه تنها هر برگ هر درخت را به یاد می‌آورد بلکه تمام دفعاتی را که که آن را به یاد آورده بود یا تصور کرده‌ بود، را به یاد می‌آورد. فونس تاب اندیشه عمومی را نداشت. نه تنها برایش دشوار بود که علامت عمومی، همگانی سگ را بفهمد بلکه اینکه سگِ ساعت سه و چهارده دقیقه بعدازظهر، که نیم‌رخش دیده شده، همان نامی را داشته باشد که سگِ ساعت سه و ربع بعد از ظهر ، تمام‌رخ، را نمی‌پذیرفت. از روی خود در آینه و از دست‌هایش هنوز جا می‌خورد. او پیشرفت مرگ و رطوبت را نشان می‌کرد. او تماشاگر تنها و مطمئن جهانی متکثرشکل و آنی و غیرقابل تحمل‌واری دقیق بود. برایش سخت بود که بخوابد. خوابیدن جدا شدن از جهان است. (تکرار می‌کنم که کم اهمیت‌ترین خاطره‌اش از منورترین حس ما و زنده‌ترین برداشت ما دقیق‌تر بود). لذت و عذابی جسمانی. به جانب شرق، آنجا که هنوز خانه‌ای نبود، فونس سیاه تصورش می‌کرد، تنگ. فشرده.
بی هیچ زحمتی انگلیسی و فرانسه و پرتقالی و لاتین را یاد گرفته بود و با این همه من مشکوکم که فکر کردن می‌دانست. اندیشیدن یعنی
فراموش کردن تفاوت‌ها. عمومیت دادن. تجرید.»
بورخس می‌گوید صبح که شد صورت فونس را دید. نوزده سال بیشتر نداشت. بورخس می‌گوید که به نظرش برنز آمد، قدیمی‌تر از مصر. ماقبل پیامبری و اهرام. «فکر کردم که تمام واژه‌هایم و حرکاتم، در حافظه زوال ناپذیرش باقی می‌ماند. خواستم که دیگر حرکت بی‌فایده‌ای نکنم.»

فضیلت حافظه در آنچه ما می‌فهمیم، در می‌یابیم، یاد می‌گیریم، احساس می‌کنیم، پاک می‌کنیم، فراموش می‌کنیم و دوباره ابداع می‌کنیم است. اگر آنقدر در غنای ذرات و جزئیات بمانیم، اگر هر چیزی را همانطور که بوده به خاطر بسپاریم، معنا و دوامی نخواهد بود. دیگر داستانی نخواهد بود. تغییر می‌دهیم. باز می‌نامیم و باز می‌سازیم و تغییر می‌کنیم.

این نوشته حاصل شنیدن یک برنامه رادیویی در ظهر امروز است.

بازدم



تا چین بیاید و تمام حیثیت‌تان را بگیرد، مشغول انگلیس خبیث شوید. چین که ایدئولوژی ندارد. نه حقوق بشر حالیش می‌شود و نه از انسانیت دم می‌زند و نه دمکراسی می‌خواهد حواله کند، نه ادای رمانتیسم در می‌آورد. یواشکی همان زمان که شما شلتاق می‌کنید چنان در رگ‌تان فرو می‌رود و از خون‌تان وارد سلول‌تان می‌شود که بی آن نفس نمی‌توانید کشید. فردا هوای‌تان را هم صادر می‌کند. وقتی شما خوابید، او بیدار است. و شما نمی‌دانید که بازدم اوست که دم فرو می‌دهید.

۱۱ آذر ۱۳۹۰

زیارت عاشورا



این شعر از آقای علی‌رضا قزوه است
به نام
این کربلای چندم است

این کربلای یک است
و کربلای تازه ما از فردا شروع می‌شود
و خاکریز همان حیاط باغ سفارت است
جنگ جنوب را
همین سفارت به راه انداخت
و چندی پیش
آن همه درخت را دار زدند
شهید همت بالا پرید از دیوار سفارت
شهید تهرانی مقدم
در صف مقدم این جنگ است
یا کافی المهمات
مهمات کم داریم
تنها امن یجیب بخوان و نترس
زیارت عاشورا بخوان و با او باش
و فکر نکن به بدمست‌ها
که قی می‌کنند هر شب
در صفحه‌های فیس بوک
یا کافی المهمات
این کربلای چندم ما بود؟
و کربلای دیگر ما دیروز بود
در اجتماع فتنه‌گران در اینترنت
بنا نیست کربلا تمام شود
که در حیاط سفارت هر روز تعزیه‌ست
دوربین‌ها و جاسوس‌ها دیروز آمدند
آنها هر روز با هیأتی تازه از راه می‌رسند.
گاهی از مغازه‌ای فرش فروشی در روبروی سفارت
انگار تمام نمی‌شود این بازی
تو فکر می‌کنی
اگر سفارت نروج بسته شود
پس ما چگونه به سرزمین اسکیموها برویم؟
و خرس قطبی شکار کنیم
اگر سفارت ایطالیا بسته شود
پس ما در کجا پیتزای پپرونی بخوریم؟
و برج کج نگاه کنیم
اگر سفارت فرانسه بسته شود
پس ما برای تعطیلات آخر هفته
در کدام شانزه لیزه سرسره بازی کنیم و تیاتر ببینیم؟
ببین چه قشقرقی راه انداخته‌اند
دو قلوهای به هم چسبیده انگلیس و اسرائیل
در سایت‌هایشان
اما هنوز بازی ما با انگلیس باقی‌ست
بناست دو کشته ما از سال 59
حساب شود
بناست هزار کشته ما از جنگ‌های جهانی
دویست شهید به‌علاوه هشتصد شهید
تا کودتای شعبان بی مخ
همه حساب شود
حتی آروغ‌های چرچیل
در خیابان زمان شاهی‌اش در تهران
و ته سیگارهای روشنی را
که انداخت در چاه‌های نفت
حتی اجازه‌ای که ندادند به ناصرالدین شاه
برای سفر به جنوب
تمام را حساب خواهیم کرد
و صورتحساب را خواهیم فرستاد
برای روباهی
که با دم بریده از ایران رفت
حتی تیری که خورد به پای ستارخان
از سفارت انگلیس شلیک شد
و پارچه‌ای که با آن مدرس را کشتند
ملحفه شخصی سفیر انگلیس بود
اینجا همیشه دیگ سفارت می‌جوشید
و رقاصه‌ها می‌رقصیدند
فرقی نمی‌کند زن یا مرد
آخوند یا کراواتی
پلو می‌دهند همیشه برای کشتن حسین
حتی گاهی پرچم سیاه هم می‌زنند
و روضه‌خوان هم می‌آورند
همین ابن زیادهای معاصر
ابن زیادهای نو
شمرهای فضانورد
حرمله‌هایی که در کره ماه
دنبال خون علی اصغر می‌گردند
و همیشه آنلاین‌اند
نگاه کن الاغی که پنجه‌اش شبیه انسان است
سر برده در شیره عسل
نگاه کن به حیاط سفارت
دیروز مجلس تعزیه درخت کشان داشتند
آمده‌اند اکسیژن انسانیت را بمکند
معلوم نیست از زیر درخت‌ها
به کجا تونل زده‌اند
به رختخواب جناح سبز
به چاه‌های نفت بصره
به خانه شیخ خزعل جدید
در خواب لحظه‌ای
برادرم قیصر را دیدم
از دیوار سفارت بالا می‌رفت
ایستاده بود و فرمان می‌داد
و شاعران که سفارت را اشغال کردند
و میرزاده عشقی
و شهریار و بچه‌های لشکر عاشورای شعر
سفارت را شعر اشغال کرد
وگرنه آنها
با قطعنامه‌ای تمام درخت‌ها را قطع می‌کردند
درخت‌ها همین انسان‌هایند
که ریشه کرده‌اند در وال استریت
و یزید همین مجسمه آزادی‌ست
همین آدم‌هایند
که نفس‌شان بند است به قطعنامه‌ها
به جای شش
قطعنامه دارند در سینه‌هایشان
با هر نفس قطعنامه‌ای سمی صادر می‌کنند
برای زنده و مرده ما قطعنامه دارند
اینها به هیچ کس رحم نمی‌کنند
اینها یک درصدند
با دویست و بیست بی بی سی
بی بی سی‌هایی که رله می‌شود به الجزیره گاهی
و صدایش شنیده می‌شود از الریاض همیشه
و با ریاضت اقتصادی و نفت شیخ‌ها زنده‌ست
بی بی سی تبر درست می‌کند و بلوا
بی بی سی هر شب چلوکباب وطنی می‌دهد
در کافه نادری شاهزاده‌ها
بی بی سی تا هنوز
ارگان نوکران سفارت خانه‌است
ارگان شاه باجی‌ها
می‌گویی نه
نگاه کن که هنوز
چیزی نمی‌نویسد از الان
و از کسانی که به نیابت از ما
به خیابان آمده‌اند
در تظاهرات بزرگ لندن فریاد می‌زنند
اینها به هیچ کس رحم نمی‌کنند
حتی به مردم خودشان
حتی به اعتبار این مجسمه بدبخت آزادی
و بچه‌ها از خواندن نماز شکر می‌آیند
می گویند:
شکر خدا
فتنه‌گران یتیم شدند!
و کربلا از فردا
شلوغ‌تر خواهد شد.

مصر دیگر مصر



مسلمانان در انتخابات مصر پیروز می‌شوند. اسلام‌گراهای نرم و سخت. اخوان‌المسلمین و نه تنها اخوان‌المسلمین، سلفی‌ست‌ها. اخوان‌المسلمین شتاب دارد تا انتخابات برگذار شود. میدان التحریر از اخوان‌المسلمین و باقی خالی‌ست. میدان التحریر از آنان که خواهان قدرت را به دست گرفتن و پیروز شدن هستند خالی‌ست. میدان التحریر میدان آزاد سازی‌ست. آزادسازی یعنی خالی کردن از آنچه تا به حال بوده است و آزاد کردن برای آنچه بعد از آن خواهد آمد. میدان خالی از قدرت. اما میدان همچون طبیعت، خالی را تحمل نمی‌کند. اخوان‌المسلمین با ارتش ساخته‌است. ارتش با اخوان‌المسلمین می‌سازد.
جامعه به سوی بیشتر اسلامی شدن می‌رود؟ قبطی‌ها که در بهارشان شرکت داشته‌اند و خودشان می‌کویند شهید داده‌اند، باید عقب‌نشینی کنند در جامعه مصر؟ قبطی‌ها مصری‌ترین مصری‌اند. قبل از مصر و با مصر بوده‌اند و باقی بعدها آمده‌اند. یهودیان مصر رفته‌اند. قبطی‌ها اگر بروند یا عقب‌نشینی کنند، مصر دیگر مصر نیست. چیز دیگری‌ست.

قصه ذلت قانون



«ذلّت قانون و قضا امروز به حدی است که شکایت از رهبر و جلب او به دادگاه در مخیله احدی از مردم ایران خطور نمی کند و با این همه حاکمان جائر ما، ادّعای ولایت و عدالت علوی دارند و شب و روز در مساجد و منابر در گوش مردم می خوانند که یک نامسلمان، علی‌ خلیفه مسلمانان را نزد قاضی برد و پیروز بیرون آمد.» +
آقای سروش

از همه چنین بر می‌آید که هیچ به آنچه که می‌گویند باور ندارند. به داستان‌های علی و حسین. که آن‌ها باید داستان باقی بمانند تا باز گفته شوند. هی گفته شوند. هر سال در رمضان و عاشورا. داستان‌هایی را که هی، هر سال تعریف کردی و بازش گفتی که نمی‌توانی عمل‌ش کرد. از داستانیت خارج می‌شوند. آنوقت داستان باقی نمی‌مانند تا گفته شوند. علی یک قصه است و حسین یک قصه است. قصه را که نمی‌شود شد. می‌شود باز گفت. باز گفت و در هر گفتی از آن دور شد.

۱۰ آذر ۱۳۹۰

حال آن آدمی



حال آن آدمی را دارم در داستانی که کریستیان بوبن تعریف می‌کند، یادم نمی‌آید در کدام کتاب، مردی که صاحب فرزندی می‌شود و دوچرخه‌اش را بر می‌دارد و به سوی زایشگاه روان می‌شود. به زایشگاه که می‌رسد، توقف نمی‌کند، ادامه می‌دهد،ادامه می‌دهد، ادامه می‌دهد. چرا؟ از سر ترس؟ از ذوق؟ به خاطر رفتن؟ رفتن از همه چیز.
می‌خواهم از همه چیز بروم.

آدم متوقعی هستم. خیلی. بیش از هرچیز از آدم‌ها. بیش از هر چیز از زندگی. توقع چیز دهشتناکی‌ست. پدر خودت و پدر دیگری ، هر دو پدر را در می‌آوری.
اعتراف می‌کنم پدرم در آمده‌است. توقع از دیگری، از زندگی، توقع از خود است. با خود سخت می‌گیرم. هر روز باید روز اول باشد. بی‌چاره من!

مثلا: دیروز، نه دیشب جلوی تلویزیون نشسته بودم. مجری محبوبم داشت با خواننده‌ای که سرش به تنش می‌ارزد، گفتگو می‌کرد. یادم آمد که دختر بازیگری که او هم سرش به تنش می‌ارزد، به او عاشق بود. همه می‌دانند که دوام این رابطه‌ها از عمر رز دمشق حیاط خانه ما کوتاه‌تر است.
به خودم گفتم لابد حالا با هم دوستند. گاهی وقت‌ها هم مرد شده‌است بابای کودکِ زن یا برعکس.
و بعد با خودم گفتم از این هم باید رفت. بهتر است به کسی نزدیک نشد تا یک روز از او رفتن کرد. بهتر است نزدیک شدن را در اجاقی روشن نگاه داشت. فگرش را بکنید، چقدر مردم که می‌توان عاشقش شد. باید دوچرخه را برداشت و رفت.

چه کنم! نوشتن به سراغم می‌آید. باز.
نوشته‌ها هم مثل آدم‌ها می‌مانند. وقتی نوشتی تمام می‌شوند. دوستشان می‌شوی. یا مادرِ.....

۵ آذر ۱۳۹۰

بودا



به خاطر نواها و صداها و نغمه‌ها و سازها و همانقدر تصویر و سهراب و +


در چنان خاکی‌ای چرا دیدم







نامه‌ای به همسری از زندان



نامه‌ای از بهمن احمدی امویی به همسرش

صبح روز گذشته، بالاخره پس از چند روز شایعه شد که آب بند ولرم است، همه دویدیم توی صف حمام. صحنه ای را دیدم که بی اختیار داد زدم: انگار همه جامعه ی ایران اینجا هستند، همه ی طیف های سیاسی: محسن میردامادی استاندار و نماینده پیشین مجلس با وسایل حمام در دست با یکی –دو تا از بچه های جوان چپ گرا صحبت می کرد، جواد لاری از بچه های مجاهدین خلق ظرف می شست، فیض الله عرب سرخی زیر دوش حمام عرق ورزش صبحگاهی را می شست و نفس تازه می کرد. علیرضا رجایی از فعالان ملی-مذهبی هم به پشتم زد و گفت: «نفر آخر تو هستی.»

چند روز پیش امین نیایی فر را بردند برای شلاق زدن. به زحمت ۴۵ کیلو وزن دارد و ۲۲ سال سن. نحیف و لاغر است، این دانشجوی مکانیک دانشگاه تهران، روزی که به اتاق ما آوردندش، بچه ها به شوخی به او گفتند که این چند ماه که اینجایی باید حسابی به خودت برسی و سو تغذیه بیرون را جبران کنی. رگه های کبود‌رنگی که از ضربه های شلاق بر پشتش مانده بود، از مقابل چشم های ما رژه می رفتند. نمی دانستیم چه کنیم؟ چند تایی از بچه های اتاق های دیگر برای دیدنش به اتاق ما آمدند. کمی گفتیم و خندیدیم تا از آن فضای سنگین و ناراحت کننده کمی بیرونش بیاوریم. ابوالفضل قدیانی، مسن ترین زندانی سیاسی بند ۳۵۰ که سالها در رژیم شاه نیز زندانی بوده، خاطره ای را از دوران سالهای زندان دهه ۵۰ برای ما گفت: «روزی یک روحانی را آوردند، در زندان کمیته مشترک حسابی شلاقش زدند و بعد از آن، موقع ناهار عدس پلوی خوشمزه ای به ما دادند. آن روحانی گفت: «به! به! عجب موسسه ای است اینجا، هم شلاق دارد و هم پذیرایی.»

ژیلا! در چند هفته گذشته، آدم هایی را بازداشت کرده و اینجا آورده اند که هرگز باور نمی کنی. مثلا یک راننده وانت و یک پیرمرد هفتاد و پنج ساله را. هر دو می گویند توی خانه نشسته بودیم که تلویزیون جمهوری اسلامی خبر می داد که امسال نرخ تورم و بیکاری پایین آمده و وضع زندگی مردم بهتر شده… آنقدر این حرفها دروغ بود که به قول خودشان نتوانستند تحمل کنند و هرکدام یک ماژیک برداشته و به خیایان رفته بودند تا علیه این دروغ ها شعاری بنویسند، می خواستند با شعارهایشان به دروغ و فساد اعتراض کنند. پیرمرد ۷۵ ساله را با لباس خواب به اینجا آورده بودند. یک استاد دانشگاه اصفهان را هم آورده اند اینجا که می گوید سرکلاس صدایش را ضبط کرده بودند و بعد به او گفته اند حرفهایت بوی تبلیغ علیه نظام را می دهد و بعد پس از تحمل ۳۵ روز زندان انفرادی در اصقهان و تهران امروز به بند آوردندش.

۴ آذر ۱۳۹۰

پایان در خطوط کف دست



گتاب را که به پایان رساندم نام نویسنده را دیدم. فرانسوا. یک دوست. با صدایی که خوش دارم و خوش‌آیندصورت و خوش‌حال. که می‌خنداند.
ندانسته، نویسنده جوان به نظرم می‌آمد. با جسم و بی‌صورت. چابک. پس فرانسوا جوان است! می‌دانستم می‌نویسد از چاپ کتابش خبر نداشتم. من معمولا بدین‌طورم. اول به درون می‌روم. برای همین است که نخست دفعات از ظاهر کس بی خبر می‌مانم .مطئنا اگر می‌دانستم که نویسنده کیست. خودم را وارد کتاب کرده‌ بودم. ندانسته او وارد من شد.

۹- می‌گویی
کیستی؟

و تصوری محکم از آنکه هستی داری


-سطل
به سوی چاه که می‌رود
آب با خود نمی‌برد

در خطوط کف دست ۵



- کاشفان به اقیانوس می‌رفتند

و مردم می‌گفتند
چه دیوانه هایی هستید شما
زمین صاف است
به آخرش که رسیدید
خواهید افتاد

آن‌ها
با این وجود می‌رفتند

در خطوط کف دست ۴



- آدم‌هایی که در سکوت رنج می‌برند
مضطرب کننده‌اند

ستایش بر می‌انگیزند
و آخرش ناخوش می‌شوند


در خطوط کف دست ۳

- تجربه یک ضعف است
کودک ذوق خطر داشت

در مرگ
ما شوق نادانی را باز می‌یابیم

در خطوط کف دست ۲



در شهر هستیم
خطرناک است
پر از آدم است

در جنگل هستیم
خطرناک است
هیچ‌کس نیست



۵- شب‌های کوه‌نوردی
با چشمانی پر از سنگ‌ریزه می‌خوابیم
سنگ‌ریزه‌ها در پناه نگاه‌ها استراحت می‌کنند


۶- شیر در کاسه داغ است
بچه ها ظرف به ظرف می‌کنند
تا سرد شود
و می‌شود

بعدها قدرت کیمیاگری‌شان را از دست می‌دهند


میان خطوط کف دست



خانم د بسته‌ای فرستاده. یک کتاب.بازش می‌کنم. صفحه‌ای. سمت چپ نوشته- نویسنده به فرانسه:
میان خطوط کف دست راه می‌روم
کف‌بینی
مطمئن‌تر است

اما جای خیلی دوری نمی‌رود


چند ورق آن سو تر:
هیچ مغازه‌ای
آینه‌ای نمی‌فروشد

که هرگز استفاده نشده باشد

و آن سوتر باز:
پزشکم را در کوچه دیدم
ناخوش است
نزدیک‌تر احساسش می‌کنم

مثل جاروبرقی غبار گرفته

۳ آذر ۱۳۹۰

آخرین مگس



به آخرهای ماه نوامبر نزدیک می شویم. ژاک و آرلت هنوز اینجایند. با اینکه آرلت مه را بر نمی‌تابد. مانده‌اند تا از سگی نگاه‌داری کنند بی صاحبِ به تعطیلات رفته تا اندکی بر حقوق بازنشستگی این ماهشان بیافزایند. بحران است. معمولا اول نوامبر دیگر رفته بودند، قبل از آنکه گاوها را ببرند. گاوها را با اولین یخ‌بندان می‌برند. کشاورزان هنوز بو می‌کشند. هنوز این فضیلت دماغ پدران‌شان در اندوخته ژن‌شان یافت می‌شود. هنوز آسمان را نگاه می‌کنند و سرخی را از سرخی جدا می‌کنند. آقای ورو حداقل اینطور است. چیزهایی هنوز به یاد دارد. پسرش و پسر پسرش را نمی‌دانم . به آسمان نگاه نمی‌کنند. معرفت رنگ‌ها را نمی‌دانند.

یک وقتی هم برایمان تخم‌مرغ و کاهو می‌آوردند. آنوقت‌ها که ما گزارش گاوهاشان را می‌دادیم. وقتی که فرصتی یا سوراخی جسته راهی روستا می‌شدند و باعث مزاحمت همسایه‌ها. ما نزدیک‌ترین به گاوها بودیم. حالا تعداد گاوها کم شده‌است. چراگاه روبرو کشتزار شده. دام کم صرفه شده. بحران است. حالا یک کاهو، هم یک کاهوست و یک تخم‌مرغ هم یک تخم‌مرغ. و این‌ها درست در همین چند کوچک سال اتفاق افتاد‌ه‌ است.

دیروز گاوها را بردند و آخرین مگس از اتاق من رفت و من تنها شدم.


دمکراسی در بحران



طارق رمضان در ۱۶ نوامبر در سایت خود چنین می‌نویسد:
ترجمه از نیشابور

چند ماهه اخیر، بحث‌ها و گفتگوهایی بسیار وسیع، خیلی نظری، بر سر دمکراسی شکل گرفته است. زمانی که ما سعی می‌کنیم بهار عرب راتحلیل کنیم، اکثر تحلیل‌ها به این می رسند: دکراسی باید هدف نهایی باشد، بهترین نظام سیاسی است، نظامی که در آن شهروند انتخاب سیاسی‌اش را محترم دانسته می‌بیند، آزادی و حقوقش محافظت شده. چنین نتیحه‌ای بزرگترین پیروزی منا(خاورمیانه و شمال افریقا) خواهد بود: بالاخره مردمان عرب پلورالیسم را تجربه خواهند کرد. گشایش را و چرا که نه مدرنیته را.

در همان زمان در غرب، نظام‌های دمکراسی در حال عبور از عمیق‌ترین بحران تاریخ خود هستند. دور از شرح نظری و مطلوب نظام‌های دمکراتیک، شهروندان کشورهای غرب بیشتر از پیش این برداشت را دارند که فراموش شده‌اند که رآی و نظرشان به حساب نمی‌آید.
در حالی که بن علی و مبارک و قذافی تحت فشار مردمی که آزادی می‌خواستند بر افتادند، هشت رئیس مملکت که می‌بایست به خاطر مسئولیت اقتصادی که داشتند از پست خود استعفا دهند، قانون خود را بر آرایش سیاسی تحمیل می‌کنند. آنچه دمکراتیک خوانده می‌شود، نشان داده‌است که نه شفاف است و نه آزاد، چرا که دولت‌ها همانقدر که شهروندان، به شدت مقروض هستند. چه کسی امروز تصمیم می گیرد، چه کسی قدرت را به دست دارد؟
وقتی نخست وزیر یونان پاپاندرئو با دعوت به همه پرسی، بازی سیاسیی را امتحان کرد، به او اعتراض شد ، مجبورش کردند که سمتش را ترک کند: به او گفتند که الان موقع پرسیدن از مردم نیست چرا که آزادی همان مردم باعث سقوط جمعی می‌شود..... قدرت‌ها و نهادهای اقتصادی، همان‌قدر که آژانس‌های نمره دهنده منطق بی رحمانه خود را تحمیل می‌کنند: الان موقع نظر خواهی از مردم نیست.
رسانه‌ها دلشان را به این خوش کرده‌اند که دنبالشان راه بیافتند و بعد از آن عادی و طبیعی ست که رؤسا و وزرا برگزیده مجبور به ترک قدرت شوند قبل از آنکه مردم کلمه‌ای بر زبان آورده باشند. مثل اینکه در این زمان بحرانی، قوائد روند دمکراتیک می‌بایست به تعلیق در آید. شهروندان دعوت شده‌اند که تماشاگر باشند.

از کشورهای با جمعیتی اکثرا مسلمان می‌خواهند رابطه‌ میان قدرت مذهبی و حکومت را بررسی کنند. اسلام نباید حقیقت و جزمیات خود را به حکومت دمکراتیک برگزیده اعمال کند. حکومت‌ها باید آزاد باشند و باید اراده اکثریت را بیان کنند. نظام‌های دینی خطرناک هستند چرا که نه برابری شهروندان را در مقابل قانون نگهبانی می‌کنند و نه حق تصمیم‌گیری آینده را.
کشورهای با اکثریت مسلمان باید خودشان زحمت دیکتاتوری‌ها دینی و سکولار را کم کنند. این است جوهر بیداری عرب، آرزویش همانقدر که هدفش.
با این حال ما باید هدفمان را مشخص کنیم. کشورهای عرب باید رد پای غرب را بگیرند؟ الکوی غربی آنقدر مطلوب است که باید کپی شود؟ کجاست آن آزادی و شفافیتی که غرب با ما از آن سخن می‌گوید؟
به هر کجا که می‌چرخیم، صدای شکایت می‌شنویم: مردم احساس می‌کنند که حقوقشان را ازدست می‌دهند، از حق آزادی کمتری بهره می‌برند، رفته رفته به حاشیه برده می‌شوند. در ایالات متحده امریکا بحران اقتصادی ناتوانی شهروندان را به نمایش گذاشت. میلیون‌ها افراد بیکار هستند و به شدت مقروض. بیمه بهداشتی ندارند و از خدمات اجتماعی برخوردار نیستند تا خانواده خود را حفظ کنند. از آن ها خواسته می‌شود به نامزدهایی رآی دهند که به مدت رقابت‌های انتخاباتی میلیاردها خرج می‌کنند و وعده‌هایشان را میان دو رآی‌گیری از یاد می‌برند. بعضی از شهروندان سعی می‌کنند صدایشان را در والت استریت به گوش‌ها برسانند: قدرت واقعی نه در کاخ سپید بلکه آنجاست که هیچ کس از عاملان، آژانس‌ها و نهادهای اقتصادی پر قدرت نمی‌خواهد که قوائد دمکراسی را رعایت کنند. قدرت اقتصادی و مالی با قدرت پول و رسانه‌هایی که به آن متعلقند: اینجا دمکراسی جایی ندارد. تظاهرکنندگان چندین هزار شهروند برآشفته، برخاسته‌اند و نگرانی مشترک خود را ابراز داشته‌اند: آینده دمکراسی چیست؟

در اروپا هم دیگر هیچ دینی، قدرتی بر حکومت ندارد، اما مولتی ناسیونال‌ها، نهادهای اقتصادی، بانک‌ها و رسانه‌ها و لوبی‌هایشان، بسیار خوب سازمان یافته، جوهر نظام دمکراتیک را که باید بر قدرت اکثریت استوار باشد به زیر می‌کشد.
از جدایی دین و حکومت حرف می‌زنند اما چه کسی حکومت را از قدرت اقتصادی و مالی و همینطور رسانه‌ها رااز تصمیم و سیاستشان که به طرق غیردمکراتیک اعمال می‌کنند، محافظت خواهد کرد.
می‌توان ا الگوی دمکراتیک مطلوب تجلیل کرد، اما حقیقت این است که دمکراسی‌های غربی در حال ساییده شدن هستند: زمان آن رسیده‌است که مردم برخیزند. جهان عرب به خلاقیت سیاسی احتیاج دارد، اما غرب عمیقا در بحران به خودی خود یک الگو نیست: زمانش رسیده‌است که راهی دیگر پیدا شود. افق‌هایی تازه. جهان کلوبالیزه تحرک دمکراتیک ملی را به زیر می‌کشد. تونس، مصر و لیبی و حتی امریکا و یونان و ایتالیا و فرانسه و آلمان نمی‌توانند دمکراسی را در عزلت خود و مستقل اجرا کنند.

ناسیونالیسم یک دام است. چرا که قدرت‌های غیر دمکراتیک دیواری میان مرزها کشیده‌اند، میان ملت‌ها. آنجا که شهروندان مقام حقیقی ندارند و حقوق خویش از دست می‌دهند، دمکرات‌ها و شهروندان آزاد باید یاد بگیرند که فراسوی مرزهاشان نگاه کنند: وظیفه سخت و تقاضا و توقعی برای جنبش‌های مدنی فراملیتی.
انتخاب دیگری نیست. آزادی با محدودیت‌هایش همراه است: یک تضاد اما حقیقتی تاریخی.

طارق رمضان در ویکیپدیا

۲ آذر ۱۳۹۰

دور آمدش ره و دیر آمدش سفر






دگمه‌ها



دارم به این دگمه‌هایی که بی‌خود و بی‌جا به جامه‌ها دوخته می‌شوند فکر می‌کنم. و چه بد هم دوخته می‌شوند. جعبه‌ها از دگمه‌های افتاده بعد از اولین به جا آوردن البسه پر می‌شوند. سین بازی‌هایی بنیاد کرده بود از همین دگمه‌های از زمین برچیده. به جامعه‌ای فکر می‌کنم که دگمه‌ها به نخستین وظیفه خود باز می‌گردند.


تاتر سایه




از کتاب راز و ملانکولی عروسک
نوشته صلاح استتیه
نویسنده و شاعر و دیپلمات لبنانی معاصر فرانسوی زبان
ترجمه آزاد و سرسری نیشابور

wu به روایت افسانه‌ای، در سال‌های ۱۲۵ قبل از میلاد زندگی می‌کرد و سخت دل به wang داده بود، همسرش. wang مرد و غم او آغاز شد. آدم‌ها و پادشاهان باز بیشتر از همه، از پذیرفتن سرنوشت سرباز‌می‌زنند. wu راضی به رضای خدا نبود. به chou wong  به شعبده‌باز توانایش دستور داد که wang را زنده کند و به کانون زناشویی بازگرداند. آدم‌ها همیشه خواسته‌اند که باد را رام کنند.
chou wong خواب دید و بعد، از جنسی سبک، تصویر مرده را برید که با چراغی به پس پشتش نور انداخته، پشت پرده‌ای در اتاقی بزرگ فرو رفته در تاریکی، ظاهرشد.
wu مست از شعف، هر شب بعد از آن با یار باز آمده وعده ملاقاتی گذاشت.
امپراطور هرگز ندانست که آن شب رستاخیز جسمانه، اگر نه بازگشت ارواح،  سینما را ابداع کرده است.

روایت دیگری هست اما، نزدیک‌تر به ما. اصل این تاتر سایه، مشرق است، ناحیه آفتاب چهار طاق که بر همه سایه می‌اندازد.
روایت، قره‌‌گز را به صحنه می‌برد. وجودی هرچه پرابهام و پیچیده، هر چند بی‌بضاعت از جد و آباد. قصه در ترکیه می‌گذرد در قرن شانزدهم، تحت سلطنت سلطان اورهان. مسجدی در حال بناست. حاسیوه با زبان شعر و قافیه سخن می‌گوید و قره‌‌گز که به معنی چشم سیاه‌است، چشمی که تمام‌رخ دیده می‌شود حتی اگر شخصیت از نیم‌رخ است چون مصریان فرعونی، دنیا را می‌دیدند. قره‌گز به زبان مردم، مردم عوام حرف می زند. حاسیوه بناست و قره‌‌گز آهنگر. به جای به کارشان رسیدن هر دو و هرکدام حرف می‌زنند. حرف می‌زنند و هیچ‌کس به کار مسجد نمی‌آید و هر کس حلقه‌ای به دور حرافان می‌بندد.

با شنیدن خبر سلطان به خشم می‌آید و سفارش سلطان رانمی‌توان به صبر گذاشت، بد تر از منتظر گذاشتن خداست.
سلطان دستور می‌دهد به دارشان بیاویزند. با این حال سلطان دل‌رحم است. می‌بخشد. از رئیس مجلس تعارفات و تشریفاتش، شیخ کوستوری، می‌خواهد که راهی برای رستاخیز آن دو بیابد. با توهمی حتی، آن دو حراف با شکوه را.

کوستوری، برش‌هایی دقیق می‌زند. توری، پرده می‌شود. توری که از بالای آن، آن‌دو به حرکت در می‌آیند و نوری پشت هر دو.
قره‌گز و حاسیوه جان می‌گیرند و گفتار. همه شاد می‌شوند.

گابریل بونور در یک جمله درس این تاتر تاریک و اسرارآمیز و راز این خاک نخست و ابتدایی را که مشرق ماست، داده‌ است: زندگی یک خواب است و همه چیزی در آن به صورت در آمده‌است.

۳۰ آبان ۱۳۹۰

حق را به من بده



می‌گوید: حق را به من بده!
نمی‌داند که حق تنها چیزی‌ست که دارم.
به هیچ‌کس نمی‌دهم آن را.

زبان هویت قلمرو ۳



آیا قلمرو از دو واژه قلم و رو ساخته شده‌است؟
یعنی رفتن با قلم؟ روان‌شدن قلم؟


دهخدا می‌گوید: ملکی و ولایتی که در آن نوشته ٔ قلم پادشاهی یا امیری رود و مردم آنجا نوشته ٔ او را قبول نمایند و در این لفظ از ترکیب اسم و امر معنی اسم ظرف پیدا شده یعنی محل روان بودن قلم کسی و خلاصه ٔ معنی قلمرو ملک مطیع است . (از آنندراج ) :
گشته ست خون مرده جهان را رمیدگی
دیوانه ٔ قلمرو ایجاد کن مرا.




زبان هویت قلمرو ۲



زبان من
قلمرو من است.



زبان هویت قلمرو



در زبان عبری فعل بودن در زبان حال صرف نمی‌شود. هیچ‌کس نیست. هر کس یا بوده یا خواهد بود.
وجه شرطی هم وجود ندارد. وجوه اخباری هستند.

۲۸ آبان ۱۳۹۰

مصرع



هشتاد هزار بار این ترانه نامجو را دل دادم. و هر بار تنها یک مصرع را پی گرفتم: عاشق شو ار نه روزی کار جهان سرآید. و فکر کردم. فکر کردم، فکرهایی را که قبلا کرده بودم. از عظمت و هیبت مصرع چیزی نکاست. دهشتناک، همان که بود. اخطار.
بعد فکر کردم جهان روزی به سر خواهد آمد و عاشقی محال است و ما بی نقش مقصود. فکر کردم همان بهتر که به صومعه‌ای روم. دنیا را ترک کنم. جهان به سر خواهد آمده را. جهانی را که مرا ترک می‌کند.

اما نامجو این اسرار مگو را چنان خوانده‌است که باید. با خواندنش- در زبان فارسی خواندن و صداکردن یکی‌ست، آن را از سِرَش جدا نه، دور کرده‌است. چنان‌که او می‌خواند، آرامشی هست در این سهمِ از بیت. وحشتمان ریخته. از آن جهان، عبور می‌کنیم. با خواجه.

این آدم‌ها



بعضی آدم‌ها حد نمی‌دانند. این خیلی مهم نیست. مهم این است که ترا هم با خودشان می‌کشانند. و گفتن این‌که من نمی خواهم به این‌جاها بیایم، فایده‌ای ندارد. می‌گویند مجبورت که نکرده بودم. کافی‌ست که تو هم آدم باوفایی باشی، از بریدن‌ها و پاره‌کردن‌های جوانی دور. آنوقت خودتان را در جاهایی بی حد می‌یابید. خودتان را یعنی، خود را با این آدم‌های حدنشناس. چنان دور که راه بازگشت را گم می‌کنید. راه بی‌حدی را ادامه می‌دهید.
گاهی فکر می‌کنم که حد خداست. گاهی هم فکر می کنم که حد خود است.
گاهی فکر می‌کنم که هیچ بی‌خدایی را نباید به خود راه داد.


۲۷ آبان ۱۳۹۰

جن‌ها گاهی





جن‌ها و گفتگو‌ها



برگشتم.
به زندگی.
پیش جن‌ها بودم. جن‌های خودم. منظورم جن‌های جریان موذی نیست.
سین که کوچک بود. خیلی کوچک. می‌شد که جن‌ها به سراغش بیایند. معمولا بچه آرامی بود. مریض نمی‌شد. اما گاهی مسیر خواستش، مثلا گرسنگی‌اش، تا دهانش کوتاه بود، خیلی کوتاه. اما همه این نبود، این بود همه، که نمی‌دانست گرسنه است، یا خسته‌ است، یا نمی‌خواهد از جایی برود یا دوستش از پیشش. چون نمی‌دانست، نامی نمی‌داد، حرف نمی‌زد. خودش را به درو دیوار می‌زد.
به او می‌گفتم. حتما گرسنه است. خسته است و این‌ها همه علاجی دارد. گاهی دیر می‌شد. جن‌ها آمده‌بودند، نه اینکه آمده باشند. جن‌ها همیشه بودند. هیچ برنامه‌ی جن‌زدایی در میان نبود. هیچ سمی نساخته بودند و نمی‌توانستند که بسازند. جن‌ها تنها، جا خوش‌کرده بودند.
همان‌موقع بود و من به او می‌گفتم که جن‌ها به سراغش آمده‌اند. می‌گفت کجایند. دلش را نشان می‌دادم. نافش را نشان می‌داد و می‌گفت بیرونشان بیاور. ما هم بیرونشان می‌آوردیم. جن‌ها بیرون می‌آمدند.
سین بزرگ شد. جن‌هایش هم بزرگ می‌شدند. حالا دیگر صحبت گرسنگی و خستگی نبود. گرسنگی‌هایی دیگری بود و خستگی‌های دیگری. بی‌نام‌تر. گم‌نام‌تر.
یک روز که خواست که جن‌هایش را از دلش بیرون بیاوریم، گفتم: که حالا دیگر خودش باید اینکار را بکند. که ما هم جن‌های خودمان را داریم. تا آن روز سین گمان می‌کرد که تنها کودکان دچار جن هستند. اضافه کردم: می‌توانی نامی دیگر به‌آن ها بدهی. نگذار گم‌نام بمانند. گم‌نامی یعنی تاریک‌نامی. نگذار در تاریکی بماند نامشان.
جن‌های سین از حرف خوششان نمی‌آید.

یک ماه است کفش‌دوزی در اتاق من است، جامانده از تابستان. مدتی به دیوار بود. چند روزی، به چراغ. گفتم لابد، حشراتی هرچند کوچک به دور چراغند، شاید جسدی، لاشه‌ای. دو روز است که از سوی میز من به آن سو می‌رود. خال‌هایش را می‌شمارم. از دسته‌ی ورق‌های کاغذ پله پله بالا می‌رود و برای پایین آمدن از بال‌هایش استفاده می‌کند. من بی بال سقوط می‌کنم.
نمی‌دانم چه می‌خورد و روزی‌اش را از کجا و چگونه می‌آورد. نمی‌دانم باید دخالت کنم یا نه. ببرم و بگذارمش روی شمع‌دانی پشت پنجره، منتظر اعلامیه سازمان ملل بمانم؟
رها کردم. دیشب روی صندلی نشسته بود، یعنی خودش را گذاشته بود روی صندلی. من سر پاماندم. به نظرم می‌آید که دیگر آنقدرها قرمز نیست.
امروز نیست.
فکر کردم به حال خودش رهایش کنم. به اندازه کافی تار عنکبوت بر دیوار هست و موجوداتی گرفتار. این‌روزها سیاست تعطیل است. مردم خودشان باید از خودشان دفاع کنند.

۲۰ آبان ۱۳۹۰

یک روز تعطیل یازده نوامبر



می‌شود به سراغ یک استکان چای چون به سوی معشوق بروی. شد.
از پله‌ها پایین می روم. چای تمام شده. در روستا کسی چای نمی‌فروشد. من اولین که نه، آخرین انقلابم را در گشایش عطاری‌ها با شیخش در هر قریه و روستایی به جا خواهم آورد. زندگی در جای جایِ این زمین گرد. اینجا تنها در پاریس است که هنوز مغازه‌هایی کوچک و مستقل از زنجیره‌های فروشگاه‌های بزرگ، با شیخی که عرب است، باز تا نیمه شب، هست. نه اینکه لطفی داشته باشند، نه. مپندارید که عطاری‌ست. شیخی هم در کار نیست. شیخ شمایید که با خریدن چند مثقال ادویه، بو و رنگ و مشتی چای سیاه، آثار مستعمران بریتانیایی در ممالک هند- چقدر من شیفته‌ی قصه‌های استعمارم، فکر می‌کنم رمانتیک‌ها بی آن نمی‌شد که باشند، آن «شوک» فرهنگ‌ها، معجزه می‌فرمایید. اعجازی عظیم چنان که ملاقات تو.

فیلم جاده‌های هند را دیده‌اید؟ دخترک، سپید و بکر پا به غار سیاه می‌گذارد. نه؟ تمام داستان استعمار، جستجوی توست. من از آن سهمش که قدرت‌ها بر این «خواهش تو» سوار می‌شوند و دارایی و مال و اموال تو را غارت می‌کنند، حرف نمی‌زنم . ما معمولا بر تو سوار می‌شویم و دارایی و مال و اموالش را غارت می‌کنیم. شیره‌اش را چنان می‌مکیم که دیگر رمقی نماند. و بعد رهایش می‌کنیم و در کتوب تاریخمان نقشش را پاک می‌کنیم. آه عشق‌ها و مکیدن‌ها!

لورانس جاسوس است اما به جستجوی تو به بیابانیت عرب پای برهنه گذاشته است. تو بیابان است گاهی، خداست، مطلق. تو معشوق است گاهی. تو غیراست. همان که جمعش می‌شود اغیار. درِ غیر را زدن گاهی خیانت است. در به روی غیر گشودن، خیانت.
در غیر را نزدن، در به روی غیر نگشودن، خیانت به خود.

عضو فرهنگستان ادب روزی در خانه ما که آن روز در پایین نقشه بود، در شهری پر از غیر، مرا گفت: اینجا که می‌رسم در توقف بر این نقطه جغرافیا، ناگهان لهجه‌ی شهر کودکیم حالا که در شهر بی‌کودکی به سر می‌برم، بر من تجلی می‌کند. گفتم اثرات غیر است لابد، در هجوم این همه غیر به خود رجعت می‌کنید. جواب گفت که نه، من از خود بیزارم.

آراگون می‌گوید و لئو فره می‌خواند که عشق خوشبخت وجود ندارد. اما چه دشت فراخی‌ست این بیابان بی مطلق. سینه من.
تو جستجوست و بی تو این پا بیابان را عبور نخواهد کرد. بی تو من از بیابان نخواهم گذشت. خالی جای توست. شاعر می‌گوید.
بی تو من از جایم تکان نخواهم خورد. گریه حتی نخواهم کرد.

از پله ها پایین می‌روم. چای دیروز را می‌نوشم. «به دنبالش نمی‌بودی اگر پیدایش نکرده بودی».
خاطره دیروز با من است. طعم چای تازه. روز آشنایی.
در این روز یازده نوامبر، روز تعطیل، کسی به من چای نخواهد فروخت. و من در هیچ خانه‌ای را به جستجوی تو نخواهم زد. اینجا که آنجا نیست تا چای مقدس باشد و در هر گنجه‌ی خانه‌ای چنین گنجی پنهان.

از پله‌ها پایین می روم. چای دیروز را نمی‌نوشم. پر از عطش قوری را در باغچه خالی می‌کنم.
دعوت خانم ح را برای میهمانی فردا شب رد می‌کنم. تلفن‌ها را پاسخ نمی‌دهم. کسی می‌گوید عکس بچه‌ام را برایت می‌فرستم، عکس بچه‌ات را برایم بفرست. می‌گویم آیا در این میلی به مطلق هست؟ یکی دیگر از حروف الفبا تلفن می‌کند که لیز خورده‌است بر برگ‌های پاییزی زیر باران و افتاده‌ است. ما همه زمین خورده‌ایم. با صورت.
به آقای نون می‌گویم چرا چنین است؟ آن وقت‌ها همیشه جایی بود برای زمان ترک‌کردن‌ها،اصلا رفتن ها. آن وقت‌ها داستان مشترکی داشتیم. به هم مربوط بودیم. آقای نون می‌گوید. یک چیزی می‌گوید دیگر. شاخک‌های آقای نون خیلی بلند است. راه‌های نرفته را رفته است. بی تو است. آفای نون جستجو نمی‌داند که چیست. آقای نون بی بیابان است.

در خانه را می‌بندم. چای، گُلش خوب است.
حالا ترک نمی کنم. جایی نیست. نمی‌روم. همین‌جا می‌مانم . خود را که مردمانی شده‌است تو در تو از این سوی خانه‌ پر در که هر تابستان بیشتر نشست می‌کند، به آن سوی می‌برم. و از آن تو به این تو. از این بیابان به آن بیابان.

۱۷ آبان ۱۳۹۰

نمی‌خواهم ببینمش

سارکوزی گفته: نمی‌خواهم ببینمش، خاطرم در آتش است! نه. گفته: نتانیاهو را نمی‌خواهم ببینم، دروغگوست. اوباما گفته: تو نمی‌خواهی ببینیش، من مجبورم هر روز با او حرف بزنم .
میکروفن‌ها روشن بوده و خبرنگارا شنیده‌اند. نماینده‌ی یهودیان فرانسه- بعضی خودشان را نماینده بعضی می‌دانند- گفته: یهودیان دیگر به سارکوزی رآی نمی‌دهند. بی‌چاره دمکراسی! اضافه کردند: اگر میکروفن‌های دیگری روشن بود، می‌شنیدند که مرکل پشت سر سارکوزی به اومابا چی می‌گفت.
جای مامانم خالی.

۱۳ آبان ۱۳۹۰

روزگار

دولت وحدت ملی

سارکوزی گفته: نمی‌خواهم ببینمش، خاطرم در آتش است! نه. گفته: نتانیاهو را نمی‌خواهم ببینم، دروغگوست. اوباما گفته: تو نمی‌خواهی ببینیش، من مجبورم هر روز با او حرف بزنم .
میکروفن‌ها روشن بوده و خبرنگارا شنیده‌اند. نماینده‌ی یهودیان فرانسه- بعضی خودشان را نماینده بعضی می‌دانند- گفته: یهودیان دیگر به سارکوزی رآی نمی‌دهند. بی‌چاره دمکراسی! اضافه کردند: اگر میکروفن‌های دیگری روشن بود، می‌شنیدند که مرکل پشت سر سارکوزی به اومابا چی می‌گفت.
جای مامانم خالی.

۱۱ آبان ۱۳۹۰

قصه موش و گربه

سین و من- در اینجا نمی‌گویند من و سین، پشت پنجره ایستاده بودیم، رو به پاییز. برگ درخت آلو ریخته بود، برگ درخت گردو زرد و گبلاس نارنجی و آلبالو قرمز. درخت تبریزی جلو پنجره که من از تبر نجات داده‌ام، خال‌هایی به برگ‌هایش دوخته است و هر روز چند تایی را به نیوتن وام می‌دهد. ها نیوتن! تقصیر لورکاست. چند روز پیش که شعرهای کوتاهش را می‌خواندم، چند شعر از ماه، به ماه. تا اینکه ماه می‌میرد و شاعر خاکش می‌کند. یک بار هم به خورشید می‌گوید: خداحافظ خورشید. من که می‌دانم تو ماهی، اما به کسی نمی‌گویم. چند شعر در باره املاح معدنی. یا فلزات، مثلا نیکل. بلور. آینه. چند شعر هم در باره نیوتن و سیبش. در یک شعر نیوتن گردش می‌‌کند و مرگ به دنبالش و کرم‌ها سیبش را می‌جوند. یک جا هم می‌گوید که نیوتن آدم دوم بود، یعنی دومین آدم. بجویید ارتباط سیب و آدم را. گفتم بیایم این شعرهای لورکا را ترجمه کنم. بعد گفتم: چه کاریست! این‌ها را باید تعریف کرد.

سین و من رو به پنجره ایستاده بودیم و از پشت شیشه گربه را نگاه می کردیم که لابه لای میز و صندلی، میان پاییز پهن شده بر حیاط موشی را به چنگ آورده بود. موش زخمی شده بود. به سختی می‌گریخت. در سوراخی پنهان می‌شد و بدتر، گربه پنجه‌هایش را که ما به سفارش دامپزشک، در شآن گربه‌ای خانگی اما آزاد، ناخن‌هایش را نگرفته‌ایم، در سوراخ فرو می‌کرد و جان و جسم موش بی نوا را سوراخ. سین و من، نه فیلم‌برداران برنامه‌های راز بقا بودیم، نه پژوهش‌گر و کارشناس و عالم و دانشمند. نخست محسور شکارچی‌مان، همچون مادری که نرینه‌اش را می‌نگرد. رشادت، زور بازو، عضله، اما هر دو متوجه خونسردی گربه شدیم. و فلاکت موش. گربه گرسنه نبود، اگر هم بود می‌دانست که غذایی گرم و چرب او را آماده است. نپرسید چگونه می‌دانست. می‌داند. این‌جور دانستن ها اهلی شدن است. شکنجه‌ی موش- به خوبی واقفم که منِ انسان هستم که از محزن واژگانم یکی را بیرون کشیده‌ام و به آنچه بر موش می‌گذشت و می گذرد، داده‌ام. اصلا مگر بر موش چیزی می گذرد؟ شکنجه‌ی موش و خون‌سردی گربه ادامه داشت. گربه به جای اینکه موش را یک لقمه چپش کند و موش و ما را راحت کند، به بازی‌اش ادامه داد. گربه برای بقا شکار نمی‌کرد. گربه به سهمی از گربگی‌اش ادامه می‌داد. دامپزشک گفته بود که گربه‌ها معمولا خواب شکار می‌بینند. خواب، فرصت آن نیست و نبود که به سراغ خواب بروم. خواب چیست. و نقشش در خودآگاه و ناخودآگاه ما چیست. او که گربه بود. گربه خواب می‌بیند و خواب شکار می‌بیند. حالا خواب بود یا بیداری. گربه فرق خواب و بیداری را می‌داند؟ همانطور که فرق خوراک تدارک دیده‌ی من و موش خام و نشسته‌ حیاط را.

سین منتظر نشد. رفت که موش را نجات دهد. من هنوز داشتم می‌گفتم که در هر حال این طبیعت است و چرخه و ....ولی خونسردی گربه.
سین رفت و موش را برداشت و از دست و پنجه گربه دور کرد. گربه بازیچه‌اش را از دست داد. تازه یادش آمد که گرسنه است. به خانه آمد و ناهارش را در کاسه چینی خورد. آبگوشت ماهی. سین گربه را دعوا کرد. به گربه گفت که باید خجالت بکشد با این همه غذایی که در خانه هست، باز فیلش یاد هندوستان می‌کند. ژان- ر خیلی جدی به سین گفت، چرا ذات گربه را مختل می‌کند. شکار زندگی گربه است. من در آمدم که، سین نمی‌توانست زجر موش را ببیند و کاری نکند. که آخر جلوی روی ما اتفاق افتاده بود. ژان- ر گفت که او هر روز اینکاره است. سین و من گفتیم که، نه اما رو به روی ما.

در فرصتی که سین رفته بود تا موش را آزاد کند. بدون اجازه سازمان ملل. از پشت پنجره، در گربه، آدم را می‌دیدم تمدن آورده، همان‌گونه که اسلام می‌آوریم و شکارچی. آدمی که همیشه فیلش یاد هندوستان خواهد کرد.

۲۸ مهر ۱۳۹۰

آمال مثلوثی



دخترک آمال مثلوثی‌ست.
رفته‌است در خیابان آواز آزادی بخواند. در میدان تونس، در بهار عرب. هنوز هوا سرد است.
اینجا سال ۲۰۰۷ است در میدان باستی پاریس. آمده‌است تا آوازش را به مردم تونس و فلسطین و عراق و افریقا و بدهد.

در بلاتکلیفی فصل




منتظر، رو به پنجره، که برگ‌ها همه بریزد. در بلاتکلیفی فصل. دیشب زیر نور ماه، هزار ستاره درخشیده‌ بود. باران آمده بود، قبل از ماه و به برگ‌های تبریزی ریخته بود. و باد اگر نبود؟ شمس در شب نرقصیده‌ بود.
امروز فردای آن شب است. چنان، که هرگز نبوده‌است. آفتاب و آبی و پرنده. نه شب، نه باران، نه ماه. نه ستاره. تبریزی حرفی برای گفت ندارد.

از عشق‌هایم همه گذشته‌ام. چای می‌خورم. چای را هم ترک کرده‌ام سال‌ها. از میان همه عشق‌های گذشته‌ام تنها به ایشان روی آورده‌ام.
از آن که همه را ترک کرده‌ است، حذر باید کرد.
حالا سه وقت در روز صبحانه می‌خورم. نان و پنیر و چای. در خانه هیچ‌کس چنان قوری نیست. بر روی بسته‌ی چایی که یک روز از محله‌ای در شهر مارسی خریدم، نوشته‌بود: چای می‌نوشم تا سروصدای دنیا را از یاد ببرم. هر بار در بازارهای ایران به جستجوی نعلبکی- چه واژه‌ای، رفته‌ام و با خود به اینجا کشیده‌ام. هیچ ظرفی صمیمی‌تر از فنجان قهوه و استکان چای نیست. نمی‌دانم چرا فکر می‌کنم که صبحانه را با هیچ‌کس نمی‌توان قسمت کرد. صبحانه سفره‌ی تنهایی‌ست.
چای را هم ترک خواهم کرد. آن روز که دوباره روانه‌ی شهر شوم.

در برابر قوری در لغت‌نامه دهخدا نوشته:
غوری و آن آوندی است لوله دار که در آن چای و جز آن دم می کنند. (ناظم الاطباء). رجوع به غوری شود.

۲۷ مهر ۱۳۹۰

ای پرنده


آدمی‌زاد طومار طولانی انتظار است
ای پرنده! ولی تو
خال یک نقطه در صفحه ارتجال حیاتی

سپهری

و اقلیت‌ها



«به عنوان مثال من خودم عضو هیات رئیسه موقت مجلس ششم بودم، نه این که عضویت در هیات رئیسه مهم باشد نه، به خاطر این که یک کار نمادین بود برای این که این پیام را به جامعه بدهند که ما می خواهیم این تبعیض ها را برداریم. وقت انتخاب هیات رئیسه دوستان مجلس گفتند که آقای وحید خراسانی تلفن کرده اند و گفته اند که اگر یک سنی در هیات رئیسه بالاتر از اهل تشیع بنشیند من فرمان عدم مشروعیت می دهم و کفن پوش با پای برهنه به خیابان می آیم. متاسفانه این تهدید از سوی دوستان اصلاح طلب بدون هیچ واکنشی برای توضیح این که این فرمان به استناد کدام آیه و حدیث نبوی صادر می شود پذیرفته شد. دوستان به من گفتند که به خاطر مصالح کشور این فرمان را بپذیر. من تنها برای این که ثابت کنم که این حق من است به عنوان یک شهروند که رای مردم را دارد به عضویت هیات رئیسه درآید در انتخابات هیات رئیسه ماندم و رای خوبی هم آوردم اما عقب نشینی از همانجا شروع شده بود.»
مطلب

۲۶ مهر ۱۳۹۰

ایران ِ آن زمان



«کمتر شاعری به اندازه‌ی فروغ فرخ‌زاد محیط ایرانی را درک کرده، و از آن زجر یا لذت برده‌است. به عنوان نمونه این ادبیات را گوش کنید و ببینید شما را به یاد لحظاتی از زندگی خودتان نمی‌اندازد یا نه.»
رحمت مصطفوی
چهارم اسفند ماه ۱۳۴۵

جوی خشکیده همچو چشمی کور
خالی از آب و از نشانه‌ی او
مردی آوازه خوان ز راه گذشت
گوش من پر شد از ترانه‌ی او
گنبد آشنای مسجد پیر
کاسه‌های شکسته را می‌ماند
مؤمنی بر فراز گلدسته
با نوائی حزین اذان می‌خواند
می‌دویدند از پی سگ‌ها
کودکان پابرهنه، سنگ به دست
زنی از پشت معجری خندید
باد ناگه دریچه‌ای را بست
از دهان سیاه هشتی‌ها
بوی نمناک گور می‌آمد
مرد کوری عصا زنان می‌رفت
آشنایی ز دور می‌آمد

.



نتنیاهو پشت سرش درختان خرما و پرچم‌های اسرائیل برافراشته، پشت سرش سیاه‌ی یهودی یا عینک دودی ایستاده، سخن گفت. بغض کرد. گفت که تصمیمی دشوار بوده است و ملت و مردم اسرائیل باز هم با هم یکی شدند و گفت که سرباز را، فرزند را به خانه‌اش بازگردانده‌است. در آخر به سوی کتاب مقدس رفت و آیه‌ای خواند که ما از ظلمات هر سلولی زندانی را باز می‌گردانیم.
کتاب مقدس با خاک اسرائیل یکی شد. یکی بود. یکی تفسیر دیگری. هزاران سال بود. زمان همان بود. ایستاده.

می‌گویند که پیروزی‌ِ خماس است بر عباس. می‌گویند انتقام نتنیاهوست بر نطق عباس در سازمان ملل. دویست هزار نفر در غزه گرد‌ آمده‌اند. به جشن و سرور. بیش از هزار زندانی و اسیر فلسطینی با یک سرباز اسرائیلی معامله شده‌اند. می‌گویند خماس در این معامله کوتاه نیامده‌است. می‌گویند برای اولین بار است که خماس به جای ترور معامله کرده‌است. می‌گویند انتخاباتی در راه است. در مصر و تونس و این تصویر، تصویر میدان غزه با این جمعیت، مسلما تآثیری بر انتخابات این دو کشور دارد. می‌گویند تبار خماس از مصر می‌آيد. و اسلام‌گراها در تونس نیرومندند. می‌گویند و باز خواهند گفت.

می‌خواستم بگویم در دل یا ذهن هر یهودی، خاکی هست، به نام یا بی نام اسرائیل. دومینیک استروس کان ، سوسیالیست فرانسوی و نامزد فرض شده‌ی انتخابات ریاست جمهوری سال ۲۰۱۲ فرانسه، یک روز، پیش از جنجال اخیر گفته بود من هر صبح که از خواب برمی‌خیزم، به این فکر می کنم که چه می‌توانم برای اسرائیل انجام دهم. دست خدا بود که پای زن نظافت چی را به اتاق ِ هتل او کشاند! منظورم خدای یهودیان نیست.

یک یا دو بار در ماه




حداقل یک بار در ماه اتفاق می‌افتد. بر که می‌خاست، لباس عوض نمی‌کرد. سرد اگر بود، شالی به خود می‌پیچید. صورت نمی‌شست. مسواک نمی‌زد. به آینه نگاه نمی کرد. مو شانه نمی‌زد. گاهی داد می‌زد، گاهی چیزی پرت می‌کرد. گاهی چیزی می‌شکست. جارو بر می‌داشت و زود جاروشان می‌کرد.

یک روز، تمام زنبیل میوه و سبزی از بازار آمده را بر روی قالیچه پهن کرد. سالاد‌ها را برگ برگ، انگورها را دانه دانه. نارنگی‌ها را پوست کند. قالیچه را پوشاند. همه را جمع کرد، زود. دور انداخت. جارو کرد. شست. تحمل آشفتگی نداشت. گاهی هیچ نمی‌گفت. به کسی نگاه نمی‌کرد. نمی‌دید. به لویی گفته بود که تحمل آشفتگی خانه را ندارد. چون روحش آشفته است. آن‌هایی را که در خانه‌های پر اسباب و شلوغ زندگی می‌کردند، تحسین می‌کرد. فکر می‌کرد که روان منظمی دارند. فکر می‌کرد که حتما مادرشان تا به این دنیا آمده‌اند همه‌چیز را منظم برایشان چیده است. به قدرت مادر در روح و روان آدمی بسیار معتقد بود. مادرش جای چیزها را در روان او عوض کرده بود، به هم ریخته بود. در و دیوارش شلوغ بود. هزار چیز آویزانش بود. و همینطور هم گذاشته بود و رفته بود. فکر می‌کرد که مادر آن‌ها که روانشان منظم بود و انضباط داشت، نگهبان این انضباط بوده‌است. از آن‌ها که وصیت می‌کنند به ترتیب چیزها در روح کودک من دست نزنید.

دو یا سه روزی طول می‌کشید. دو یا سه روزی به کسی سلام نمی‌داد. کسی هم جرآت سلام گفتن نداشت. غذا نمی‌پخت. بی ترتیب چیزی می‌خورد. بی وقت.
بعد، ساعتی دراز می‌کشید. آینه پیدا می‌شد. در آن می‌نگریست. ماتیک قرمز را بر می‌داشت و صورت نشسته، به لبان می‌مالید. بعد، مسواک می‌زد. خود می‌شست. لباس عوض می‌کرد. باز می‌گشت. زخم‌ها بسته بود.
ماهی یک یا دو بار اتفاق می افتاد.
لئو فره می‌خواند: مادام! خوشبختی چیزی نیست. بدبختی‌ست که استراحت می‌کند.

۲۵ مهر ۱۳۹۰

غمگین بمان



غمگین
تو کمتر غمگینی
غمگین بمان

آنتونیو پورکیا
ترجمه نیشابور

قصه‌های امروز



همین الان که این‌ها را می‌نویسم، کسی در اداره‌ی کاریابی کسی را به گروگان گرفته است- در فرانسه دو اداره مجزا بود، یکی اداره‌ی کاریابی، یکی هم اداره‌ای که به حقوق بیکاری رسیدگی می‌کرد. آقای سارکوزی که آمدند تصمیم گرفتند این دو اداره را یکی کنند. حالا معلوم نیست چرا این تصمیم را گرفتند، کدام متخصص و کارشناسی در گوش ایشان خوانده بود. حالا دیگر معلوم نیست این اداره به چه دردی می‌خورد. بعد آقای سارکوزی گفتند باید رانتَبل باشد. این واژه رانتَبل از همان رانتی می‌آید که ایرانیان خوب می‌شناسند. من یک روز در ایران روزنامه‌ای به دستم افتاد. شروع کردم به خواندن، رسیدم به کلمه رانت، نفهمیدم، روزنامه را بردم به یک آدم حسابی نشان دادم و گفتم این چه واژه‌ای‌ست، منی که این همه سال از ایران دور بودم، این واژه را نمی‌دانم . آدم حسابی گفت رانت است دیگر. من باز گفتم رانت چیست؟ آدم حسابی گفت: همان رانت شماست. در زمان شاه من با این کلمه آشنایی به هم نرسانده‌ بودم و حالا بعد از انقلاب بود و این لغت جایش را در زمین زبان خوش کرده‌ بود. و من آن‌روز در تهران یاد بالزاک افتادم. این واژه را البته با تلفظ فرانسوی که ر را نباید در دهان پیچاند و از حیات خلوت حنجره هم نه، از صحنش، همان دم در بیرون داد، در بالزاک من خوانده‌ام و خوانده‌ام. مردمان بالزاک رانت‌خوارند. یعنی مثلا زمینی دارند، آپارتمانی دارند، دم و دستگاهی دارند در پاریس و جایی و از آن بی آنکه کار کنند، در آمدی دارند.

رانتبل یعنی قابل رانت. یعنی درآمدزا. سارکوزی کشور را، شرکت فرض کرده و می‌خواهد از همه چیز درآمد حاصل شود. بیمارستان درآمد حاصل آورد. دانشگاه درآمد بیاورد.
از وقتی این دو اداره یکی شد، سارکوزی گفت باید رانتبل باشد، یعنی مثل کارخانه کار کنید و نتیجه‌اش را با اعداد به آستان من بیاورید.
از آن روز اوضاع خراب شد. مردم در این اداره شروع کردند به خودکشی. بیکاران و بینوایان که هر چند روز به آن اداره خوانده می‌شدند تا صورت حساب اعمال خود را نشان دهند. ثابت کنند که چقدر به سراغ کار رفته‌اند و کار به سراغ آن‌ها نیامده‌است، اگر نه از حقوق بی‌کاری خود محروم می‌شوند و هرکاری را که به آن‌ها می‌گویند باید بپذیرند و بکنند، دست به خشونت زدند. کارمندان این اداره خود را بی‌پناه در مقابل خشونت، درمانده دیدند.
از خودکشی در کارخانه و ادارات مربوط و متصل به آن که بگذریم، حتما شنیده‌اید از خودکشی‌های کارخانه خودروسازی رنو.
نوبت به پلیس هم رسید. سارکوزی گفت: بروید بی‌خودی مردم را دستگیر کنید. عدد بیاورید. نشانم دهید. تا من به این مردمان ِ جذب راست افراطی، نشان دهم که چقدر به امنیت‌شان فکر می‌کنم. زندان‌ها پر شد. پلیس‌ها خودکشی کردند. حاشا شد.

حالا امروز کسی در اداره بی‌کاری و کاریابی که هیچ‌وقت هیچ‌کاری برای کسی پیدا نمی‌کند، کسی را گروگان گرفته است.
پابان قصه.

کاشفان



کاشفان کشف کرده‌اند که ونسان ون‌گوگ خودکشی نکرده‌است و کشته شده‌است. لابد یک روز هم در می‌آیند که اصلا گوشش را نبریده‌است تا به زنی فاحشه ، نه از بخارا، بدهد. گوشش را بریده‌اند.
کاشفان اسرار می گویند که ون‌سان ون‌گوگ یک روز به میان گندم‌زار می‌رود. آن روزها گندم‌ها، ساقه‌هاشان به دو متر هم می‌رسید، می‌رود که تابلویی نقش کند. می‌رود که خود بکشد. من با کلمه خودکشی موافق نیستم. بعنی چی که خودکشی کند. خودکشی کردن می‌شود دو عمل. همان یک عمل خود کشتن بس است. ونسان موفق به کشیدن تابلوی خودکشتنش نمی‌شود. از گندم زار به خانه باز می‌گردد.

کاشفان اما گفته‌اند که ونسان در حادثه‌ای زخمی می‌شود و چون می‌خواسته‌است که برادرش از دست او راحت شود، می گذارد که بمیرد. از دست او که نقاش ورشکسته‌ای بوده است و کسی تابلوهایش را نمی‌خریده‌ است.
یک روز دو نوجوان که یکی‌شان با ونسان گاهی عرق می خورده‌است در بازی نوجوانانه‌ای در نفش کوبوی به روی هم تیراندازی می‌کنند و تیر به ونسان می‌خورد. ونسان هم تقصیر را به گردن خود می گیرد و می‌گذارد که بمیرد.
تائو شش ماه بعد از برادر می میرد.

خدا می‌داند کاشفان باز چه می‌خواهند کشف کنند. کاشفان می‌دانند که چه کشف خواهند کرد؟ کاشفان آنچه را که می خواهند کشف می‌کنند یا آنچه را که نمی‌خواهند؟

۲۴ مهر ۱۳۹۰

چه آدم‌های تنهایی باید باشند



چه آدم‌های تنهایی باید باشند
آن‌ها که با حال خرابشان می‌آیند
و هی در وبلاگ و یا در صفحه گودرشان می‌نویسند
چرا نمی‌شود مثلا رفت با یکی قدم زد
چایی خورد
چرا ترجیح می‌دهند بیایند و بنوبسند
شاید هم بعد از قدم زدن با رفیقی باز هم می‌آیند و می‌نویسند
روبه تنهایی
این دیگر بدتر است
هر چه می‌خواهید بگویید
اما در این نوشتن چه غمی هست

من همیشه در نور نوشته‌ام
این‌بار نورِ تاریکی

همه جا تاریک است
برای دوست داشتن هم باید چراغ داشت

پریروز نویسنده‌ای را در تلویزیون دیدم
پیر
با موهای سپید
گفت که از وقتی زنش مرده
نیاز به نورش بیشتر شده
گفت که لامپ‌های چراغ‌هایش را عوض کرده

هست‌ها و نیست‌ها و بایدها و نبایدها



اصلا بگذارید این را بگویم و خلاص. تروریسم بخشی از هر حکومتی‌است. من به بایدها و نبایدها کار ندارم. اینجا کار ندارم. همیشه کار ندارم. به آنچه هست و نیست کار دارم. آتش جنگ نباید شعله بگیرد. جنگ بد است. این‌ها بایدها و نبایدهاست. آتش جنگ شعله می‌گیرد. جنگ هم هست. بد یا خوب. آنسان‌ها جنگ می‌افروزند. تنها منافع هم نیست. هنوز امروز هیچ‌کس نمی‌داند به راستی جنگ اول جهانی با آن کشتار و قصابی بی‌نظیر به طوری که در روستای شصت نفری ما پانزده سرباز نامشان میدان روستا را آرایش می‌کند و سین هر روز در کنار همان نام‌ها سوار اتوبوس کولج- فرانسوی‌ها نمی‌گویند کالج، می‌شود، نه هنوز امروز کسی نمی‌داند، چرا آدم‌ها مردند. چرا آتش آن جنگ شعله کشید و در تنها فرانسه در قسمت شمال شرقی‌اش گورستان ساخت. بله، گورستان را هم می‌سازند و در ساختن سازندگی‌ هست. و هنوز امروز مردم اینجا از آن شعله‌ها می‌سوزند. آن‌ها که خاکستر نشدند. هنوز میزان نواقص روانی، معلولین جسمی و روانی از همه جا بیشتر است، اینجا. جنگ بد است. اما مردم به جنگ می‌روند. اما جوانان به جنگ می‌رفتند. آتش جنگ این جوانان هم هستند. کتاب مقدس گفته است، زمانی برای جنگ، زمانی برای صلح. کتاب مقدس است دیگر. لابد چیزهایی می‌دانسته است.
حالا ، امروز و هر جا هم که آتش جنگ بگیرد. گرفته‌است دیگر. اینجاست که با هست‌ها و نیست‌ها سروکار داریم. دیروز مطلبی می‌خواندم از آقای برنارد استیگلر که چند مطلب تا به حال از او ترجمه کرده‌ام و در نیشابور گذاشته‌ام. مطلب مربوط بود به افشاگری‌های ویلی‌لیکس و آقای استیگلر می‌گفت که این دیپلمات‌ها هستند که بحران‌ها را فرو می‌نشانند. دیپلماسی مهم است.
اگر به ایران حمله شود هم با نیست‌ها و هست‌ها روبروییم. نه باید‌ها و نبایدها. حتی اگر نیست‌ها و هست‌ها را یک روز بایدها و نبایدها ساخته باشند.

بگذارید به زندگی‌مان برسیم



رئیس دولت دهم:
«سلطه گران در حالی ایران را به تروریسم متهم می‌كنند كه تروریسم با ملت تمدن ساز و فرهنگ آفرین ایران اسلامی هیچ نسبتی ندارد و اینگونه اقدامات وحشیانه و ضد انسانی متعلق به انسان های بی فرهنگی است كه می خواهند حاكمیت خود را بر دنیا ادامه دهند.»

خوب، هر روز بر می‌گردند یک چیزهایی می‌گویند، نمی‌گذارند آدم سرش را بیاندازد پایین و به کار و زندگیش برسد. مجبور می‌شود سرش را بلند کند و از کار و زندگیش دست بکشد. آقاجان، حسن صباح را که یادتان می آید؟ هم به اسلام ربط داشت هم به ایران. به روایتی در قم به دنیا آمد بعد به شهر ری اسباب کشی کرد. از بنیان‌گذاران تروریسم.
این هم لینک پیر کوهستان در صفحه ویکی‌پدیا به بیست و دو زبان زنده این دنیا.

حرف من به این جنجال اخیر ربطی ندارد. به حساب موضعگیری نگذارید. من علم غیب ندارم. تروریسم هم جزو و بخشی از هر حکومتیست.

۲۳ مهر ۱۳۹۰

از حد گذشتن




سی سال است نظام روی به بیرون دارد. با بیرون حرف می‌زند. بیرون صهیونیسم است، امپریالیسم است، کاپیتالیسم است، امریکا‌است. غرب است.
کسانی که در بخش اورژانس بیمارستان کار کرده‌اند می‌دانند که بسیاری مسائل، حوادث، سوانحی که مراجعه کننده‌ را به اورژانس می‌کشاند، خانگی‌ست.
تحقیقات هم نشان می‌دهد که بیشترین آزار و تجاوز جنسی کودکان از سوی خویشان و نزدیگان و در خانه روی می‌دهد.
باز همه می‌دانند که نهادها، مثل خانواده، قبیله، یا مثلا کلیسا، از بر ملا شدن حقیقت سر باز می‌زنند. چه بسیار مادر که در مقابل پدر از کودکش حمایت نکرده‌است؟ و کودک راباخته است. و کودک خویش را.

طبیعت به شکلی و ماهیتی‌ست که معمولا پدر، مذکر تجاوز می‌کند. اما باز معمولا همدستی هست که مؤنث است. همدستی از چشم پوشیدن تا تدارکات مراحل امکان تجاوز یا آزار و سواستفاده جنسی گسترده است. زن گاهی عاشق مرد است. زن گاهی محتاج مرد است. زن گاهی آلوده‌ی مرد است. زن البته همیشه مادر نیست.

نمی شود که صهیونیسم، امپریالیسم، کاپیتالیسم، غرب از کودک آدم عزیزتر باشد. نمی شود تا به نهایت کودک را از لولو ترساند. کودک که کودک نمی‌ماند.
هر نهادی به دلیل فایده‌ای بر پا شده‌است. خانواده که شکل آرکائیک و مدرنش به گفته امانوئل تود خانواده‌ی هسته‌ای‌ست- پدر و مادر و فرزندان، برای حمایت و حفظ پدر و مادر و فرزندان تشکیل شده‌است. اگر نه، نهاد بی معنی‌ست و همه، یکدیگر را خواهند باخت و نهاد خود را.

قصه‌ها نشان داده‌اند که کودک اگر نهاد از او پشتیبانی نکند، خانه را ترک می‌کند. می‌رود. گاهی هرگز موفق به ساختن خانواده‌ و خانه نمی‌شود. خود را برای همیشه می‌بازد.
گاهی جانی می‌شود. پیرلوژاندر متفکر بزرگ فرانسوی، در رساله‌اش بر «پدر» و جایگاه و نقش نمادینش، از داستان کاپورال لورتی کانادایی می‌گوید که روزی، چند سال پیش با اسلحه به پارلمان کبک داخل می‌شود و به نمایندگان شلیک می‌کند، دستگیر می‌شود و خواستار محاکمه خود می‌گردد. پیر لوژاندر که به عنوان حقوق‌دان و تاریخ نگار حقوق و حدود و روانکاو و روان‌شناس در محاکمه او حضور دارد، محاکمه را نقل می‌کند. کاپورال کانادایی می‌گوید: دولت کبک چهره پدر من را داشت». بعدا روشن می شود که او مورد آزار جنسی پدر خود بوده و روزی که خود پدر می‌شود وحشت تکرار واقعه، آزار فرزندان خود، او را به چنین جنایتی می‌کشاند. لازم به ذکر است که محاکمه کم وبیش عادلانه و سال‌هایی زندان به شفای او منجر می‌شود. و اینجا نیت از دادگاه و محاکمه که بازگشت حتی جانی به زندگی‌ و هستی‌ست، به انسانیت، نقش خود را به عنوان آن نهاد اجرا می‌کند.

یک نظام یا حکومت چون نهادی بزرگ، مجموعه‌ای از نهادها، باید که بتواند اعضایش را به دور خویش گرد آورد. اگر سی سال هوش و حواسش را به بیرون واگذارد و از درونش غافل بماند، اگر به مسائل خانگی رسیدگی نکند و حفظ نظام، نهاد بزرگ، بزرگ‌تر از بزرگ، کبیر، از نماز واجب‌تر شود، نه نماز می‌ماند و نه نظام. اعضایش ترکش خواند کرد. گاهی هم خود را.
این انزوایی که از آن می‌گویند، نه برون را، کودک را منزوی خواهد کرد.

اگر در سرزمین‌هایی استبداد باز تولید می‌شود، دلیلش ظلم است. ما هنوز انسان‌هایی هستیم که با نماد زندگی می‌کنیم. و شاید هیچ دانشی بیش از روان‌شناسی از جایگاه نماد نگفته‌ است. پدر قبل از هر چیز یک نماد است. پدر معرف قانون است. حدود را نشان می‌کند. از حد که بگذرد، پسر ترس از حد گذاشتن را دارد. ترسی که او را رها نخواهد کرد. یا پدر را می‌کشد. نمادین می‌کشد یا خود قالب پدری را می‌گیرد، ظالم. از حد می‌گذرد.

و هیچ چیز به سیاست نزدیک‌تر از پدر نیست. سیاست یعنی نمایندگی نمادین «خرد یا منطق». و «خرد یا منطق» یعنی قانون قانون. اصل پدریت، خردِ پسر را نهادینه می کند. فراسوی نیک و بد، آنچه این دو- نیک و بد، را از هم جدا می کند هست.